Shloka 20
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
तरलेन्दुकलाचूडास्फुरत्पोत्रमुखाम्बुजा / पुरः प्रहर्त्री समरे सर्वदा विक्रमोद्धता / अस्या अनुप्रचलिता गेयचक्ररथस्थिता
Transliteration
taralendukalācūḍāsphuratpotramukhāmbujā / puraḥ prahartrī samare sarvadā vikramoddhatā / asyā anupracalitā geyacakrarathasthitā
Translation
ચંચલ ચંદ્રકલા-ચૂડાથી શોભિત, મુખકમળ તેજસ્વી; સમરમાં અગ્રપ્રહારિણી, સદા પરાક્રમે ઉદ્ધત—તેની પાછળ ગેયચક્ર રથસ્થ થઈ અનુસરતું ચાલ્યું।
Word by Word
तरल-इन्दु-कलā-चूडā-स्फुरत्-पोत्र-मुख-अम्बुजाshe whose crest bears a trembling moon-digit and whose face-lotus (snout-like) is flashing
तरल-इन्दु-कलā-चूडā-स्फुरत्-पोत्र-मुख-अम्बुजा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतरल (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक) + कला (प्रातिपदिक) + चूडा (प्रातिपदिक) + स्फुरत् (कृदन्त, √स्फुर्) + पोत्र (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्या: चूडायां तरल-इन्दु-कलाः, तथा मुखम् अम्बुजवत्, पोत्रवत्/पोत्र-सदृशं, स्फुरत्) — समास-विशेषणम्
पुरःin front
पुरः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb)
प्रहर्त्रीstriker, attacker (she)
प्रहर्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्र√हृ (धातु) → प्रहर्तृ (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृन्-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक (agent noun)
समरेin battle
समरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन
सर्वदाalways
सर्वदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb)
विक्रम-उद्धताpuffed up with valor, fiercely bold
विक्रम-उद्धता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविक्रम (प्रातिपदिक) + उद्धत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुष-प्रायः ‘विक्रमेन उद्धता’ (inflamed by valor)
अस्याःof her
अस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; सर्वनाम
अनुप्रचलिताhaving advanced, moving along
अनुप्रचलिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु+प्र√चल् (धातु) → प्रचलित (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकालिक कृदन्त (क्त) ‘having moved along/advanced’
गेय-चक्र-रथ-स्थिताstanding/placed on the chariot with singing wheels
गेय-चक्र-रथ-स्थिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगेय (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + स्थिता (कृदन्त, √स्था)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः ‘(गेयचक्ररथे) स्थिता’ + क्त-कृदन्त ‘स्थिता’