Shloka 92
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
एकं दशशतं चैव सहस्रं चैव संख्याया / विज्ञेयमासहस्रं तु सहस्राणि दशायुतम्
Transliteration
ekaṃ daśaśataṃ caiva sahasraṃ caiva saṃkhyāyā / vijñeyamāsahasraṃ tu sahasrāṇi daśāyutam
Translation
ગણતરીમાં એક, દસ, સો અને હજાર આવે છે. ‘અસહસ્ર’ એટલે દસ હજાર જાણવું; અને ‘દશાયુત’ એટલે દસ હજારના દસ, એટલે એક લાખ સમજવું.
Word by Word
एकम्one
एकम्:
विधेय (Predicate nominal; in definition)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक (numeral)
दश-शतम्ten hundreds (a thousand)
दश-शतम्:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootदश (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (numerical compound): ‘ten hundreds’ (=1000)
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
संख्यायाःof counting/numbering
संख्यायाः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
विज्ञेयम्is to be understood
विज्ञेयम्:
विधेय (Predicate; obligation/definition)
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा (धातु) → विज्ञेय (कृदन्त, यत्/gerundive)
Formकृदन्त (Gerundive/यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (to be known/should be understood)
आ-सहस्रम्up to a thousand
आ-सहस्रम्:
परिमाण/अवधि (Limit/extent)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial): ‘up to a thousand’ (आ + सहस्रम्)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेष (contrast/emphasis)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
दश-अयुतम्ten ayutas (one hundred thousand)
दश-अयुतम्:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootदश (प्रातिपदिक) + अयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास: ‘ten ayutas’ (ayuta=10,000; thus 100,000)