Shloka 82
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
ते ब्रह्मलौकिकाः सर्वे गतिं प्राप्यानिवर्त्तिनीम् / ब्रह्मणा सहदेवैश्च संप्राप्ते प्रतिसंचरे
Transliteration
te brahmalaukikāḥ sarve gatiṃ prāpyānivarttinīm / brahmaṇā sahadevaiśca saṃprāpte pratisaṃcare
Translation
બ્રહ્મલોકના તે સર્વે અનાવર્તનીય ગતિને પ્રાપ્ત કરે છે; અને બ્રહ્મા તથા દેવો સાથે પ્રતિસંચાર આવે ત્યારે પણ તેઓ તે ગતિમાં જ રહે છે.
Word by Word
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ब्रह्मलौकिकाःbelonging to Brahmaloka
ब्रह्मलौकिकाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootब्रह्मलोकिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष/उपपद-समासः (ब्रह्मलोके भवाः)
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
गतिम्a course/goal
गतिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund)
अनिवर्त्तिनीम्non-returning (irreversible)
अनिवर्त्तिनीम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्-निवर्तिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies ‘गतिम्’)
ब्रह्मणाwith Brahmā
ब्रह्मणा:
Saha (सह/Association; instrumental)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
सहtogether with
सह:
Sambandha (सम्बन्ध/Association marker)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक-निपात (with; governs तृतीया)
देवैःwith the gods
देवैः:
Saha (सह/Association)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
संप्राप्तेupon (the time of) arrival
संप्राप्ते:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP) ‘संप्राप्त’; सaptamī-एकवचन (locative absolute) नपुंसक/पुं—here used as लोकेटिव-अब्सोल्यूट: ‘when (it is) reached/arrived’
प्रतिसंचरेat the time of the return-cycle (pratisaṃcara)
प्रतिसंचरे:
Adhikarana (अधिकरण/Location-Time)
TypeNoun
Rootप्रति-सम्-चर् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘प्रतिसंचर’ = (cosmic) re-absorption/returning cycle; locus/time reference