Shloka 34
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
प्रजानां पतयः सर्वे वर्त्तंन्ने तत्र तैः सह / निःसत्त्वा निर्ममाश्चैव तत्र ते ह्यूर्द्वरेतसः
Transliteration
prajānāṃ patayaḥ sarve varttaṃnne tatra taiḥ saha / niḥsattvā nirmamāścaiva tatra te hyūrdvaretasaḥ
Translation
ત્યાં પ્રજાઓના સર્વ પતિઓ તેમના સાથે નિવાસ કરે છે; તેઓ નિઃસત્ત્વ, નિર્મમ અને ઊર્ધ્વરેતસ્ (બ્રહ્મચર્યનિષ્ઠ) કહેવાય છે.
Word by Word
प्रजानाम्of the creatures/subjects
प्रजानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
पतयःlords
पतयः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
विशेषण (of कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifier)
वर्तमानेwhile (they were) remaining/present
वर्तमाने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवृत् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; ‘being/remaining’
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
तैःwith them/by them
तैः:
सहकारक/साधन (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
सहtogether with
सह:
सहकारक (accompaniment)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक (particle of accompaniment)
निःसत्त्वाःdevoid of essence/strength
निःसत्त्वाः:
विशेषण (of कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिः + सत्त्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
निर्ममाःwithout possessiveness
निर्ममाः:
विशेषण (of कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिः + मम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण
तेthey
ते:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (हेतु/निश्चय)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/हेतु (particle: indeed/for)
ऊर्ध्वरेतसःthose of upward-retained semen (celibate/continent)
ऊर्ध्वरेतसः:
विशेषण (of कर्ता)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व + रेतस् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (येषां रेतः ऊर्ध्वं ते); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण