Shloka 18
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
व्याहारैस्त्रिभिरेतैस्तु ब्रह्मा लोकमकल्पयत् / ततो भूः पार्थिवो लोको ह्यन्तरिक्षं भूवः स्मृतम्
Transliteration
vyāhāraistribhiretaistu brahmā lokamakalpayat / tato bhūḥ pārthivo loko hyantarikṣaṃ bhūvaḥ smṛtam
Translation
આ ત્રણ વ્યાહૃતિઓ દ્વારા બ્રહ્માએ લોકોની રચના કરી. ત્યારે ‘ભૂઃ’ પાર્થીવ લોક બન્યો અને ‘ભુવઃ’ અંતરિક્ષ તરીકે સ્મૃત છે.
Word by Word
व्याहारैःby the utterances
व्याहारैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootव्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
त्रिभिःby three
त्रिभिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; सर्वलिङ्ग; विशेषण
एतैःby these
एतैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लोकम्the world(s)
लोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अकल्पयत्created/arranged
अकल्पयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु)
Formलुङ् (Aorist/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense ‘arranged/created’
ततःthereupon
ततः:
Adhikarana/Desha-Kala (अधिकरण/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण ‘thereupon’
भूःBhū (earth)
भूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूः (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लोकनाम
पार्थिवःearthly
पार्थिवः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
लोकःworld
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (causal/emphatic) ‘indeed/for’
अन्तरिक्षम्the atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भुवःBhuvaḥ
भुवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभुवस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लोकनाम
स्मृतम्is called
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is called/considered’ (agreeing with अन्तरिक्षम्)