Shloka 16
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
सत्यस्तु सप्तमो लोको निरालोकस्ततः परम् / भूरिति व्याहृतेः पूर्व भूर्लोकश्च ततो ऽभवत्
Transliteration
satyastu saptamo loko nirālokastataḥ param / bhūriti vyāhṛteḥ pūrva bhūrlokaśca tato 'bhavat
Translation
સાતમો લોક સત્યલોક છે; તેના પરે નિરાલોક (પ્રકાશરહિત) છે. ‘ભૂઃ’ આ વ્યાહૃતિ પહેલાં ઉચ્ચારાતા ભૂર્લોક તત્કાળ ઉત્પન્ન થયો.
Word by Word
सत्यःSatya (world)
सत्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लोकनाम
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
सप्तमःseventh
सप्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
लोकःworld
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निरालोकःwithout light/without (further) worlds
निरालोकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + आलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; निः-उपसर्गयुक्त ‘without light/without (other) worlds’
ततःthereafter/from that
ततः:
Adhikarana/Desha (अधिकरण/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्ययीभावार्थे/क्रियाविशेषण (ablatival adverb) ‘from there/thereafter’
परम्beyond
परम्:
Adhikarana/Desha (अधिकरण/देश)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् नपुंसक-एकवचन; क्रियाविशेषण ‘beyond/further’
भूःBhū (the utterance ‘bhūḥ’)
भूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूः (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्याहृति-शब्द
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-चिह्न (quotative particle)
व्याहृतेःof the utterance (vyāhṛti)
व्याहृतेः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootव्याहृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
पूर्वम्first/beforehand
पूर्वम्:
Adhikarana/Kala (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् नपुंसक-एकवचन; क्रियाविशेषण ‘previously/first’
भूः-लोकःBhūrloka
भूः-लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूः (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ‘भूः-सम्बन्धी लोकः’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
ततःthereupon
ततः:
Adhikarana/Desha-Kala (अधिकरण/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण ‘thereupon/from that’
अभवत्came into being
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद