Shloka 123
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
चत्वारो विंशतिश्चैव हस्तः स्यादङ्गुलानि तु / किष्कुर्द्विरत्निर्विज्ञेयो द्विचत्वारिंशदङ्गुलः
Transliteration
catvāro viṃśatiścaiva hastaḥ syādaṅgulāni tu / kiṣkurdviratnirvijñeyo dvicatvāriṃśadaṅgulaḥ
Translation
ચોવીસ અંગુલનું પ્રમાણ ‘હસ્ત’ થાય; અને ‘કિષ્કુ’ બે રત્નિ બરાબર, એટલે અડતાલીસ અંગુલ—એવું જાણવું.
Word by Word
चत्वारःfour
चत्वारः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विंशतिःtwenty
विंशतिः:
समुच्चित-कर्ता/विधेय (Co-predicate)
TypeNoun
Rootविंशति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (संख्याशब्द), प्रथमा, एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
हस्तःhasta (hand-span measure)
हस्तः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्यात्would be/is
स्यात्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अङ्गुलानिaṅgulas (finger-breadths)
अङ्गुलानि:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootअङ्गुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
तुindeed/and
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
किष्कुःkiṣku (a measure)
किष्कुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकिष्कु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्वि-रत्निःtwo ratnis
द्वि-रत्निः:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootद्वि + रत्नि (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास: द्वे रत्न्यौ (two ratnis); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (unit-name)
विज्ञेयःis to be known (as)
विज्ञेयः:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootवि-ज्ञा (धातु)
Formकृदन्त—gerundive (तव्यत्/यत्): ‘to be known’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्वि-चत्वारिंशत्-अङ्गुलःhaving forty-two aṅgulas (42 finger-breadths)
द्वि-चत्वारिंशत्-अङ्गुलः:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootद्वि + चत्वारिंशत् + अङ्गुल (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical): द्विचत्वारिंशद्-अङ्गुलः (= 42 aṅgulas); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन