Shloka 116
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
दशैव महतो भागा भूतादिः स्थूल उच्यते / दशभागाधिकं चापि भूतादिपरिमाणकम्
Transliteration
daśaiva mahato bhāgā bhūtādiḥ sthūla ucyate / daśabhāgādhikaṃ cāpi bhūtādiparimāṇakam
Translation
મહાનના દસ ભાગોમાંથી (એક) ભાગને ‘ભૂતાદિ’ તરીકે સ્થૂલ કહે છે; અને ભૂતાદિનું પરિમાણ તેનાથી પણ દસ ભાગ વધારે કહેવાય છે।
Word by Word
दशten
दश:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Quantifier)
TypeNoun
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), प्रथमा (1st/Nominative) बहुवचन (Plural) (used with plural noun)
एवonly/indeed
एव:
सम्बोधन-निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधारणार्थ (restrictive/emphatic)
महतःof the Mahat (great principle)
महतः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
भागाःparts
भागाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
भूत-आदिःBhūtādi (the source of elements)
भूत-आदिः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘beginning/source of beings/elements’
स्थूलःgross
स्थूलः:
कर्तृविशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootस्थूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण
उच्यतेis called
उच्यते:
क्रिया (Kriyā/Finite verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद (Ātmanepada), कर्मणि प्रयोग (Passive)
दश-भाग-अधिकम्ten parts more
दश-भाग-अधिकम्:
कर्तृ/कर्मविशेषण (Qualifier; context-dependent)
TypeAdjective
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक) + अधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (determinative): ‘exceeding by ten parts’
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक (conjunction)
अपिalso
अपि:
सम्बोधन-निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)
भूत-आदि-परिमाणकम्the measure of Bhūtādi
भूत-आदि-परिमाणकम्:
कर्ता/कर्म (Subject/Object; ellipsis with previous clause)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + परिमाणक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (determinative): ‘measure/extent of Bhūtādi’