Shloka 111
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
एतच्छ्रुत्वा तु ते सर्वे नैमिषेयास्तपस्विनः / बाष्पपर्याकुलाक्षास्तु प्रहर्षाद्गद्गदस्वराः
Transliteration
etacchrutvā tu te sarve naimiṣeyāstapasvinaḥ / bāṣpaparyākulākṣāstu praharṣādgadgadasvarāḥ
Translation
આ સાંભળીને નૈમિષારણ્યના તે બધા તપસ્વીઓ, આંસુથી વ્યાકુળ આંખો સાથે, હર્ષથી ગદગદ સ્વરવાળા બન્યા.
Word by Word
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (indeed/but)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (they)
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषणम्
नैमिषेयाःthe Naimiṣeya sages
नैमिषेयाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनैमिषेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तपस्विनःascetics
तपस्विनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘नैमिषेयाः’ इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन
बाष्पपर्याकुलाक्षाःwith eyes clouded by tears
बाष्पपर्याकुलाक्षाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबाष्प-पर्याकुल-अक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘बाष्पेण पर्याकुलानि अक्षी यस्य’ (whose eyes are agitated with tears)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (indeed)
प्रहर्षात्from joy
प्रहर्षात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootप्रहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे (because of)
गद्गदस्वराःwith faltering voices
गद्गदस्वराः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगद्गद-स्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः—‘गद्गदः स्वरः’ (a faltering voice)