Shloka 109
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
राशौ दृष्टे न संख्यास्ति तदसंख्यास्तु लक्ष्णम् / आनन्त्यं सिकता द्येषु हृष्टं चान्यं त्वलक्षणम्
Transliteration
rāśau dṛṣṭe na saṃkhyāsti tadasaṃkhyāstu lakṣṇam / ānantyaṃ sikatā dyeṣu hṛṣṭaṃ cānyaṃ tvalakṣaṇam
Translation
રાશિ (સમૂહ) જોવામાં આવે ત્યારે તેની ગણતરી રહેતી નથી; ‘અસંખ્યતા’ એ જ તેનું લક્ષણ છે. રેતીકણો વગેરેમાં દેખાતું અનંતત્વ જુદું છે; તે લક્ષણ નથી.
Word by Word
राशौin a heap/collection
राशौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootराशि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
दृष्टेwhen seen/after seeing
दृष्टे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन; लोके ‘दृष्टे’ = ‘when (it is) seen’ (locative absolute)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
संख्याnumber/count
संख्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता-स्थानी), एकवचन
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (demonstrative pronoun)
असंख्याinnumerability
असंख्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयार्थक (but/indeed)
लक्षणम्mark/characteristic
लक्षणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
आनन्त्यम्infinity/endlessness
आनन्त्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआनन्त्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सिकताsand (grain/particles)
सिकता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसिकता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
द्येषुamong/within (dyas)
द्येषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; पाठभेद-संदिग्ध (संभाव्यः ‘द्रव्येषु/द्वेषु’ इत्यादि)
हृष्टम्thrilled/joyful
हृष्टम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष् (धातु) → हृष्ट (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; विशेषण-रूपेण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अन्यम्another
अन्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; अत्र प्रथमा-एकवचन (another [thing])
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयार्थक
अलक्षणम्without a mark/indefinable
अलक्षणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअ-लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन