Shloka 200
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
आभूतसंप्लवात्तस्माद्भवः संसार उच्यते / यथा सर्वाणि भूतानां जायन्ते वर्षणेष्विह
Transliteration
ābhūtasaṃplavāttasmādbhavaḥ saṃsāra ucyate / yathā sarvāṇi bhūtānāṃ jāyante varṣaṇeṣviha
Translation
ભૂતોના સંપ્લવ (પ્રલય) સુધી ચાલતો આ પ્રવાહ જ ‘ભવ’ એટલે ‘સંસાર’ કહેવાય છે; જેમ અહીં વરસાદના સમયમાં સર્વ ભૂતો જન્મે છે.
Word by Word
ā-bhūta-saṃplavātfrom (the time) up to the dissolution/flood of beings
ā-bhūta-saṃplavāt:
Hetu (हेतुः) / Apādāna (अपादानम्)
TypeNoun
Rootā (उपसर्ग) + bhūta (प्रातिपदिक) + saṃplava (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः (adverbial): आ + भूतसंप्लव (up to the inundation of beings); पुंलिङ्ग (Masculine), पञ्चमी विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular)
tasmāttherefore / from that
tasmāt:
Hetu (हेतुः) / Apādāna (अपादानम्)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (Masculine/Neuter), पञ्चमी विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular); सर्वनाम
bhavaḥbecoming / existence
bhavaḥ:
Karta (कर्ता) (ucyate इत्यस्य)
TypeNoun
Rootbhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
saṃsāraḥcycle of transmigration
saṃsāraḥ:
Karta (कर्ता) (ucyate इत्यस्य) / Samānādhikaraṇa
TypeNoun
Rootsaṃsāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); (bhavaḥ इत्यस्य समानाधिकरणम्)
ucyateis called
ucyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु) (वच्)
Formलट् लकार (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
yathājust as
yathā:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमानार्थक अव्यय (as/just as)
sarvāṇiall
sarvāṇi:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषणम् (bhūtānām/jāyante इत्यस्य कर्तृपदम्)
bhūtānāmof beings
bhūtānām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
jāyanteare born / arise
jāyante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√jan (धातु) (जन्)
Formलट् लकार (Present), आत्मनेपद (Ātmanepada), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
varṣaṇeṣuin the rains / in rainy seasons
varṣaṇeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootvarṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन (Plural)
ihahere
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्) / Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशार्थक अव्यय (adverb: here)