Shloka 193
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
देहैर्वियोगः सत्त्वानां तस्मिन्वै कृत्स्नशः स्मृतः / ततो धग्धेषु भूतेषु सर्वेष्वादित्यरशिमभिः
Transliteration
dehairviyogaḥ sattvānāṃ tasminvai kṛtsnaśaḥ smṛtaḥ / tato dhagdheṣu bhūteṣu sarveṣvādityaraśimabhiḥ
Translation
તે સમયે સર્વ સત્ત્વોનું દેહોથી સંપૂર્ણ વિયોગ થયો એમ કહેવાય છે; ત્યારબાદ આદિત્યના કિરણોથી સર્વ ભૂતો દગ્ધ થયા।
Word by Word
देहैःby/with bodies
देहैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); बहुवचन
वियोगःseparation
वियोगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवियोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
सत्त्वानाम्of beings
सत्त्वानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); बहुवचन
तस्मिन्in that (time/state)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/पादपूरण
कृत्स्नशःentirely
कृत्स्नशः:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकृत्स्नशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; प्रकार/परिमाणवाचक क्रियाविशेषण (adverb: wholly, entirely)
स्मृतःis stated/remembered
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त; भूतकर्मणि (past passive participle) प्रयोगः; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘वियोगः’ इति सह—“is said/considered”
ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमवाचक (thereupon/from that)
दग्धेषुin the burnt
दग्धेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदह् (धातु) + क्त → दग्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); बहुवचन; ‘भूतेषु’ इति विशेषण
भूतेषुin beings/creatures
भूतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); बहुवचन
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); बहुवचन; ‘भूतेषु’ इति विशेषण
आदित्यरश्मिभिःby the sun’s rays
आदित्यरश्मिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआदित्य-रश्मि (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (आदित्यस्य रश्मयः)