Shloka 189
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
स स्रष्टा सर्वभूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः / एवमेशायित्वा तु ह्यात्मन्येव प्रजापतिः
Transliteration
sa sraṣṭā sarvabhūtānāṃ kalpādiṣu punaḥ punaḥ / evameśāyitvā tu hyātmanyeva prajāpatiḥ
Translation
એ પ્રજાપતિ કલ્પોના આરંભે વારંવાર સર્વ ભૂતોનો સ્રષ્ટા બને છે; અને આમ ઈશ્વરત્વ ધારણ કરીને અંતે પોતાના આત્મામાં જ સ્થિત રહે છે.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्रष्टाcreator
स्रष्टा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसृज् (धातु) + तृ (कृदन्त-प्रत्यय)
Formकर्तरि-तृन्-प्रत्ययान्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वाणि भूतानि)
कल्पादिषुin kalpas and the like
कल्पादिषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्प + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; तत्पुरुषः (कल्प-आदि-षु = ‘in kalpas etc.’)
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (adverb)
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (adverb)
एवम्thus
एवम्:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: ‘thus’)
ईशायित्वाhaving ruled/being lord
ईशायित्वा:
Purvakala-Kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootईश् (धातु) + आयि (णिच्/भाव) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया; ‘having ruled/been lord’
तुbut/and
तु:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive)
हिindeed
हि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात
आत्मनिin himself
आत्मनि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
एवonly/indeed
एव:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (restrictive particle)
प्रजापतिःPrajāpati (lord of creatures)
प्रजापतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (प्रजानां पतिः)