Shloka 141
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
प्राप्नुवन्ति च ताभिस्तु ह्यूर्द्ध्वं चाधश्च रश्मिभिः / दीप्यन्ते भास्कराः सप्त युगान्ताग्निप्रतापिनः
Transliteration
prāpnuvanti ca tābhistu hyūrddhvaṃ cādhaśca raśmibhiḥ / dīpyante bhāskarāḥ sapta yugāntāgnipratāpinaḥ
Translation
તે કિરણોથી ઉપર અને નીચે સર્વત્ર પહોંચે છે. યુગાંતની અગ્નિ સમ પ્રતિાપવાળા સાત ભાસ્કર ત્યારે દીપ્ત થાય છે.
Word by Word
प्राप्नुवन्तिreach / pervade
प्राप्नुवन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
ताभिःby those (rays)
ताभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; referring to रश्मयः
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात-अव्यय (contrast/emphasis)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात-अव्यय (emphasis/causal)
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
Desha (देश/अधिकरण-प्राय)
TypeIndeclinable
Rootūrdhva (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (directional adverb)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अधःdownwards
अधः:
Desha (देश/अधिकरण-प्राय)
TypeIndeclinable
Rootadhas (अव्यय)
Formअव्यय (directional adverb)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
रश्मिभिःby rays
रश्मिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootraśmi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
दीप्यन्तेshine
दीप्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदीप् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; ‘shine’
भास्कराःsuns / luminaries
भास्कराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhāskara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsapta (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; qualifying भास्कराः
युगान्त-अग्नि-प्रतापिनःhaving the blaze of the end-of-age fire
युगान्त-अग्नि-प्रतापिनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyugānta (प्रातिपदिक) + agni (प्रातिपदिक) + pratāpin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष; ‘having the heat of the end-of-age fire’ qualifying भास्कराः