Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 26
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
प्रत्यक्षाभिहितं चैवमृषीणां वचनं मतम् / नैगमैर्विविधैः शब्दैर्निपातैर्बहुलं च यत्
Transliteration
pratyakṣābhihitaṃ caivamṛṣīṇāṃ vacanaṃ matam / naigamairvividhaiḥ śabdairnipātairbahulaṃ ca yat
Translation
આ રીતે ઋષિઓનું વચન પ્રત્યક્ષ રીતે કહેલું માનવામાં આવે છે; અને જે નૈગમ (વૈદિક) વિવિધ શબ્દો તથા નિપાતોથી બહુળ હોય.
Word by Word
प्रत्यक्ष-अभिहितम्directly expressed
प्रत्यक्ष-अभिहितम्:
विशेषणम् (of वचनम्/मतम्)
TypeAdjective
Rootप्रत्यक्ष (प्रातिपदिक) + अभिहित (कृदन्त; √धा with अभि-; ‘to state’)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः तत्पुरुष (प्रत्यक्षेण अभिहितम् / प्रत्यक्षं यथा अभिहितम्)
चand
च:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
एवम्thus
एवम्:
विशेषणम् (manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: ‘thus’)
ऋषीणाम्of the sages
ऋषीणाम्:
सम्बन्ध (genitive: of sages)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
वचनम्speech; statement
वचनम्:
कर्ता/विषय (topic; equated with मतम्)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
मतम्is considered; opinion
मतम्:
विधेय (predicate nominative)
TypeNoun
Rootमत (कृदन्त; √मन् ‘to think’)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; भूतकृदन्त-प्रत्यय (past passive participle used as noun: ‘opinion’)
नैगमैःwith Vedic/naigama (traditional)
नैगमैः:
करण (instrument)
TypeAdjective
Rootनैगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; विशेषण (of शब्दैः/निपातैः)
विविधैःvarious
विविधैः:
करण (instrument)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; विशेषण
शब्दैःby words
शब्दैः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
निपातैःby particles
निपातैः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootनिपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
बहुलम्abundant; plentifully
बहुलम्:
विशेषणम् (of expression)
TypeAdjective
Rootबहुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण/क्रियाविशेषणवत् (abundantly)
चand
च:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
यत्which; that which
यत्:
सम्बन्ध (relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सम्बन्धसूचक-यत्