Adhyaya 69
Yadu-vaṃśa and the Haihaya Line: From Yadu to Kārtavīrya Arjuna
આ અધ્યાયમાં સૂત અનુક્રમે (અનુપુર્વી) યદુવંશનું વિસ્તૃત વર્ણન કરે છે. યદુના પુત્રોથી વંશપરંપરા આગળ હૈહય શાખામાં પ્રવેશે છે અને અંતે પ્રસિદ્ધ કાર્તવીર્ય અર્જુન સુધી પહોંચે છે. કાર્તવીર્ય અર્જુન ઘોર તપ કરીને અત્રિવંશીય દત્તાત્રેયને પ્રસન્ન કરે છે અને વર મેળવે છે—વિશેષ કરીને ‘સહસ્રબાહુત્વ’, ધર્મથી વિજય અને રાજ્યપાલન, યોગબળથી સપ્તદ્વીપ પર અધિકાર, તથા યુદ્ધમાં નિશ્ચિત મૃત્યુ. વંશાવળી સાથે રાજધર્મ અને સર્વભૌમત્વની પવિત્ર માન્યતા અહીં સ્થાપિત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे अष्टषष्टितमो ऽध्यायः // ६८// सूत उवाच यदोर्वंशं प्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्योत्तमतेजसः / विस्तरेणानुपूर्व्या च गदतो मे निबोधत
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં અષ્ટષષ્ટિતમ અધ્યાય. સૂત બોલ્યા— જ્યેષ્ઠ અને ઉત્તમ તેજસ્વી યદુના વંશનું હું વિસ્તારે અને ક્રમપૂર્વક વર્ણન કરીશ; મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો।
Verse 2
यदोः पुत्रा बभूवुर्हि पञ्च देवसुतोपमाः / सहस्रजिदथ श्रेष्ठः क्रोष्टुर्नीलोञ्जिको लघुः
યદુને દેવસુતો સમાન પાંચ પુત્રો થયા— સહસ્રજિત, અને શ્રેષ્ઠ ક્રોષ્ટુ, નીલ, ઓંજિક તથા લઘુ।
Verse 3
सहस्रजित्सुतः श्रीमाञ्छतजिन्नाम पार्थिवः / शतजित्तनयाः ख्यातस्त्रयः परमधार्मिकाः
સહસ્રજિતનો પુત્ર શ્રીમાન શતજિત નામનો રાજા થયો. શતજિતના ત્રણ પુત્રો પ્રસિદ્ધ થયા; તેઓ પરમ ધાર્મિક હતા.
Verse 4
हैहयश्च हयस्छैव राजा वेणु हयस्तथा / हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्र इति श्रुतः
હૈહય, હય, રાજા વેણુ અને હય— આવા (તેઓ) હતા. અને હૈહયનો વારસ ‘ધર્મનેત્ર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો એમ સાંભળવામાં આવે છે.
Verse 5
धर्मनेत्रस्य कुन्तिस्तु संक्षेयस्तस्य चात्मजः / संज्ञेयस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः
ધર્મનેત્રનો પુત્ર કુંતિ થયો અને તેનો પુત્ર સંક્ષેય. સંજ્ઞેયનો વારસ મહિષ્માન નામનો રાજા થયો.
Verse 6
आसीन्महिष्मतः पुत्रो भद्रमेनः प्रतापवान् / वाराणस्यधिपो राजा कथितः पूर्व एव हि
મહિષ્મતનો પરાક્રમી પુત્ર ભદ્રમેન હતો. એ જ વારાણસીનો અધિપતિ રાજા—જેમ પૂર્વે કહેવાયું છે.
Verse 7
भद्र सेनस्य दायादो दुर्मदो नाम पार्थिवः / दुर्मदस्यसुतो धीमान्कनको नाम विश्रुतः
ભદ્રસેનનો વારસ દુર્મદ નામનો રાજા થયો. દુર્મદનો બુદ્ધિમાન પુત્ર ‘કનક’ નામે વિખ્યાત હતો.
Verse 8
कनकस्य तु दायादाश्चत्वारो लोकविश्रुताः / कृतवीर्यः कृताग्निश्च कृतवर्मा तथैव च
કનકના ચાર વારસ લોકવિખ્યાત હતા—કૃતવીર્ય, કૃતાગ્નિ અને કૃતવર્મા પણ.
Verse 9
कृतौजाश्च चतुर्थो ऽभूत्कृतवीर्यात्मजोर्ऽजुनः / जज्ञे बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः
ચોથો કૃતૌજા હતો; કૃતવીર્યનો પુત્ર અર્જુન (કાર્તવીર્ય) જન્મ્યો. તે સહસ્ર ભુજાવાળો, સાત દ્વીપોનો અધિષ્ઠાતા નૃપ થયો.
Verse 10
स हि वर्षायुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् / दत्तमाराधयामास कार्त्तवीर्यो ऽत्रिसंभवम्
તે કાર્તવીર્યએ દસ હજાર વર્ષ સુધી અતિ દુષ્કર તપ કર્યું અને અત્રિવંશજ દત્તાત્રેયની આરાધના કરી.
Verse 11
तस्मै दत्तो वरान्प्रादाच्च तुरो भूरितेजसः / पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे प्रथमं वरम्
તેને વરો અપાયા; ભૂરિતેજસ્વી તે તરત વરદાન આપવા લાગ્યો. તેણે પ્રથમ વર તરીકે સહસ્ર બાહુ માગ્યા.
Verse 12
अधर्मं ध्यायमानस्य सहसास्मान्निवारणम् / धर्मेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैवानुपालनम्
અધર્મનું ચિંતન કરનારને અમે તત્કાળ રોકી દઈએ. ધર્મથી પૃથ્વી જીતીએ અને ધર્મથી જ તેનું પાલન કરીએ.
Verse 13
संग्रामांस्तु बहुञ्जित्वा हत्वा चारीन्सहस्रशः / संग्रामे युध्यमानस्य वधः स्यात्प्रधने मम
ઘણા યુદ્ધો જીતીને અને હજારો શત્રુઓનો સંહાર કરીને પણ, મહારણમાં યુદ્ધ કરતાં કરતાં જ મારો વધ થવો જોઈએ.
Verse 14
तेनेयं पृथिवी कृत्स्ना सप्तद्वीपा सपत्तना / सप्तोदधिपरिक्षिप्ता क्षत्रेण विधिना जिता
તેના દ્વારા આ સમગ્ર પૃથ્વી—સપ્તદ્વીપો સહિત, શત્રુઓ સહિત—સપ્ત સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી, ક્ષાત્રવિધિથી જીતાઈ.
Verse 15
तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किलयोगतः / योगो योगेश्वरस्येव प्रादुर्भवति मायया
યુદ્ધ કરતાં કરતાં તેની સહસ્ર બાહુઓ યોગબળથી પ્રગટ થઈ; જેમ યોગેશ્વરની માયાથી યોગ પ્રાદુર્ભવ થાય છે તેમ.
Verse 16
तेन सप्तसु द्वीपेषु सप्तयज्ञशतानि वै / कृतानि विधिना राज्ञा श्रूयते मुनिसत्तमाः
હે મુનિશ્રેષ્ઠો! તે રાજાએ સાત દ્વીપોમાં વિધિપૂર્વક સાતસો યજ્ઞો કર્યા—એવું સાંભળવામાં આવે છે.
Verse 17
सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यामन्भूरितेजसः / सर्वे काञ्चनवेदीकाः सर्वे यूपैश्च काञ्चनैः
તે મહાબાહુ, અપર તેજસ્વી રાજાના બધા યજ્ઞોમાં સોનાની વેદી હતી અને બધામાં સોનાના યૂપ સ્થાપિત હતા.
Verse 18
सर्वैर्देवैर्महाभागै र्विमानस्थैरलङ्कृताः / गन्धर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवोपशोभिताः
તે યજ્ઞો વિમાનોમાં સ્થિત મહાભાગ દેવતાઓ દ્વારા અલંકૃત થયા; ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ દ્વારા પણ તેઓ સદૈવ શોભિત રહ્યા.
Verse 19
तस्य राज्ञो जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस्तदा / चरितं तस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य च
ત્યારે ગંધર્વ નારદે તે રાજાની ગાથા ગાઈ, તે રાજર્ષિના ચરિત્ર અને મહિમાને નિહાળી.
Verse 20
न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति मानवाः / यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च
યજ્ઞ, દાન, તપ, પરાક્રમ અને વેદશ્રુતિથી પણ મનુષ્યો નિશ્ચયે કાર્ત્તવીર્યની તે ગતિને પ્રાપ્ત નહીં કરી શકે.
Verse 21
द्वीपेषु सप्तसु स वै धन्वी खड्गी शारासनी / रथी राजा सानुचरो योगाच्चैवानुदृश्यते
તે રાજા સાતેય દ્વીપોમાં ધનુર્ધારી, ખડ્ગધારી, શરાસનસજ્જ રથારૂઢ, અનુચરો સહિત; યોગબળથી પણ દર્શન આપે છે.
Verse 22
अनष्टद्रव्यता चासीन्न क्लेशो न च विभ्रमः / प्रभावेण महाराज्ञः प्रजा धर्मेण रक्षितः
ધનસંપત્તિનો નાશ થતો ન હતો; ન કષ્ટ, ન ભ્રમ. મહારાજાના પ્રભાવથી પ્રજા ધર્મપૂર્વક રક્ષિત હતી.
Verse 23
पञ्चाशीतिसहस्राणि वर्षाणां स नराधिपः / स सर्वरत्नभाक्स म्राट् चक्रवर्ती बभूव ह
તે નરાધિપતિ પંચ્યાસી હજાર વર્ષો સુધી રાજ્ય કરતો રહ્યો; તે સમ્રાટ, સર્વ રત્નોના ભાગીદાર, ચક્રવર્તી બન્યો.
Verse 24
स एष पशुपालो ऽभूत्क्षेत्रपालस्तथै व च / स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनो ऽभवत्
એ જ પશુપાલ બન્યો અને ક્ષેત્રપાલ પણ બન્યો; એ જ વરસાદરૂપે પર્જન્ય થયો, અને યોગિત્વથી અર્જુન કહેવાયો.
Verse 25
स वे बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनेन च / भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनैव भास्करः
તે સહસ્ર ભુજાઓ અને ધનુષ્યની જ્યા-આઘાત જેવી કઠોરતા સાથે, શરદઋતુના સૂર્યની જેમ સહસ્ર કિરણોથી તેજસ્વી દેખાય છે.
Verse 26
स हि नागसहक्रेण माहिष्मत्यां नराधिपः / कर्कोटकसभां जित्वा पुरीं तत्र न्यवेशयत्
તે નરાધિપ નાગસહસ્રની સહાયથી માહિષ્મતીમાં ગયો; કર્કોટકની સભા જીતીને ત્યાં જ પોતાની પુરી વસાવી.
Verse 27
स वै वेगं समुद्रस्य प्रावृट्कालेंबुजेक्षणः / क्रीडन्नेव सुखोद्विग्नः प्रावृट्कालं चकार ह
કમળનેત્ર તે ક્રીડામાં જ સુખથી ઉન્મત્ત થઈ, સમુદ્રના વેગ સમાન પ્રાવૃટ્કાળની ઉગ્રતા ઊભી કરતો હતો.
Verse 28
लुलिता क्रीडता तेन हेमस्रग्दाममालिनी / ऊर्मिमुक्तार्त्तसन्नादा शङ्किताभ्येति नर्मदा
તેના ક્રીડાથી નર્મદા લોલાયમાન થાય છે—સુવર્ણમાળાઓથી શોભિત; તરંગમુક્તાના નાદ સાથે, જાણે શંકિત થઈ આગળ વધે છે.
Verse 29
पुरा भुज सहस्रेण स जगाहे महार्मवम् / चकारोद्वृत्तवेलं तमकाले मारुतोद्धतम्
પૂર્વે તે સહસ્ર ભુજાઓ લઈને મહાસાગરમાં પ્રવેશ્યો; પવનથી ઉદ્ધત થયેલા તે સાગરની કિનારાની મર્યાદા તેણે અકાળે જ ઉથલાવી નાખી.
Verse 30
तस्य बाहुसहस्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ / भवन्ति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः
તેના સહસ્ર ભુજાઓથી મહોદધિ ક્ષોભાય ત્યારે પાતાળમાં વસતા મહાસુરો લીન થઈ નિશ્ચેષ્ટ બની જાય છે.
Verse 31
चूर्णीकृतमहावीचिलीनमीनमहाविषम् / पतिताविद्धफेनौघमावर्त्तक्षिप्तदुस्सहम्
મહા તરંગોથી ચૂર્ણ થયેલું, માછલીઓના ઘોર વિષથી ભરેલું; પડતાં-છાંટતાં ફેનના પ્રવાહો અને ભવરો દ્વારા ફેંકાયેલું—અસહ્ય સાગર હતું.
Verse 32
चकार क्षोभयन्राजा दोःसहस्रेण सागरम् / देवासुरपरिक्षिप्तं क्षीरोदमिव सागरम्
રાજાએ પોતાની સહસ્ર ભુજાઓથી સાગરને મથન સમું ક્ષોભિત કર્યું; દેવો અને અસુરોથી ઘેરાયેલો તે સાગર જાણે ક્ષીરોદ સાગર હતો.
Verse 33
मन्दरक्षोभणभ्रान्तममृतोत्पत्ति हेतवे / सहसा विद्रुता भीता भीमं दृष्ट्वा नृपोत्तमम्
મંદર મથનના ક્ષોભથી ભ્રમિત, અમૃત ઉત્પત્તિના હેતુથી; તે ભયંકર નૃપોત્તમને જોઈ તેઓ ડરીને અચાનક દોડી ગયા.
Verse 34
निश्चितं नतमूर्द्धानो बभूवुश्च महोरगाः / सायाह्ने कदलीखञ्च निवातेस्तमिता इव
મહોરગો નિશ્ચયપૂર્વક મસ્તક નમાવી સ્થિર થયા; જેમ સાંજ સમયે પવન ન હોય ત્યારે કેળીના ઝુંડ સ્થિર રહે છે.
Verse 35
ज्यामारोप्य दृढे चापे सायकैः पञ्चभिः शतैः / लङ्केशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्
દૃઢ ધનુષ્ય પર જ્યા ચઢાવી, પાંચસો બાણોથી; લંકેશને મોહમાં પાડી, બળપૂર્વક સૈન્યসহ રાવણને દબાવી દીધો.
Verse 36
निर्जित्य वशमानीय माहिष्मत्यां बबन्ध तम् / ततो गत्वा पुलस्त्यस्तमर्जुनं च प्रसाधयत्
જીત મેળવી વશમાં કરીને માહિષ્મતીમાં અર્જુનને બાંધી દીધો; પછી પુલસ્ત્ય ત્યાં જઈ તેને શાંત કરી પ્રસન્ન કર્યો।
Verse 37
मुमोच राजा पौलस्त्यं पुलस्त्येना नुयाचितः / तस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः
પુલસ્ત્યની વિનંતીથી રાજાએ પૌલસ્ત્યને મુક્ત કર્યો; તેના સહસ્ર બાહુઓમાંથી ધનુષ્યજ્યાનો ગુંજતો નાદ ઊઠ્યો।
Verse 38
युगान्तेंबुदवृन्दस्य स्फुटितस्याशनेरिव / अहो मृधे महावीर्यो भार्गवस्तस्य यो ऽच्छिनत्
યુગાંતના વાદળસમૂહ ફાટી વીજળી જેવી ગર્જના થાય તેમ—અહો! યુદ્ધમાં તે મહાવીર ભાર્ગવે તેના (બાહુઓ) કાપી નાખ્યા।
Verse 39
मृधे सहस्रं बाहुनां हेमतालवनं यथा / तृषितेन कदाचित्स भिक्षितश्चित्रभानुना
યુદ્ધમાં તેના સહસ્ર બાહુઓ સુવર્ણ તાળવન જેવા હતા; અને ક્યારેક તરસેલા ચિત્રભાનુએ તેની પાસે ભિક્ષા માગી।
Verse 40
सप्तद्वीपांश्चित्रभानोः प्रादद्भिक्षां विशांपतिः / पुराणि घोषान्ग्रामांश्च पत्तनानि च सर्वशः
વિશાંપતિએ ચિત્રભાનુને ભિક્ષા રૂપે સાત દ્વીપો આપ્યા; તેમજ સર્વત્ર નગરો, ઘોષો, ગામો અને પત્તનો પણ અર્પણ કર્યા।
Verse 41
जज्वाल तस्य बाणेषु चित्राभानुर्दिधक्षया / स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रतापेन महायशाः
તેના બાણોમાં ચિત્રભાનુ દહન કરવાની ઇચ્છાથી પ્રજ્વલિત થયો; તે મહાયશસ્વી પુરુષેન્દ્રના પ્રતિાપથી દહક્યો।
Verse 42
ददाह कार्त्तवीर्यस्य शैलांश्चापि वनानि च / स शून्यमाश्रमं सर्वं वरुणस्यात्मजस्य वै
તેણે કાર્ત્તવીર્યના શૈલાંશો અને વનો પણ દહાવી નાખ્યા; અને વરુણપુત્રના આશ્રમને સર્વથા શૂન્ય કરી દીધો।
Verse 43
ददाह सवनाटोपं चित्रभानुः स हैहयः / यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भास्वन्तमुत्तमम्
તે હૈહય ચિત્રભાનુએ યજ્ઞોત્સવનો સર્વ આડંબર દહાવી નાખ્યો; જેને વરુણે પૂર્વે તેજસ્વી ઉત્તમ પુત્રરૂપે પ્રાપ્ત કર્યો હતો।
Verse 44
वसिष्ठनामा स मुनिः ख्यात आपव इत्युत / तत्रापवस्तदा क्रोधादर्जुनं शप्तवान्विभुः
તે મુનિ ‘વસિષ્ઠ’ નામે અને ‘આપવ’ તરીકે પણ પ્રસિદ્ધ હતો; ત્યાં તે વિભુ આપવે ક્રોધથી અર્જુનને શાપ આપ્યો।
Verse 45
यस्मान्नवर्जितमिदं वनं ते मम हैहय / तस्मात्ते दुष्करं कर्म कृतमन्यो हनिष्यति
હે હૈહય! તું મારું આ વન છોડ્યું નથી; તેથી તું કરેલું આ દુષ્કર કર્મ—તને બીજો કોઈ સંહારશે।
Verse 46
अर्जुनो नाम कैन्तेयः स च राजा भविष्यति / अर्जुनं च महावीर्यो रामः प्रहरतां वरः
કૌન્તેય અર્જુન નામનો તે રાજા થશે; અને મહાવીર્ય રામ, પ્રહાર કરનારામાં શ્રેષ્ઠ, અર્જુન પર પ્રહાર કરશે।
Verse 47
छित्त्वा बाहुसहस्रं वै प्रमथ्य तरसा बली / तपस्वी ब्राह्मणश्चैव वधिष्यति महाबलः
બલવાન બની તે વેગથી સહસ્ર બાહુઓ કાપી ચકનાચૂર કરશે; અને મહાબલવાન તે તપસ્વી બ્રાહ્મણને પણ વધ કરશે।
Verse 48
तस्य रामस्तदा ह्यासीन्मृत्युः शापेन धीमतः / राज्ञा तेन वरश्चैव स्वयमेव वृतः पुरा
ત્યારે તે ધીમાનના શાપથી રામ જ તેના માટે મૃત્યુ બન્યો; અને તે રાજાએ પૂર્વે સ્વયં તેને વરરૂપે પસંદ કર્યો હતો।
Verse 49
तस्य पुत्रशतं त्वासीत्पञ्च तत्र महारथाः / कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो यशस्विनः
તેના સો પુત્રો હતા; તેમાં પાંચ મહારથી હતા—અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ, બલવાન, શૂર, ધર્માત્મા અને યશસ્વી।
Verse 50
शूरश्च शूरसेनश्च वृषास्यो वृष एव च / जयध्वजो वंशकर्त्ता अवन्तिषु विशांपतिः
શૂર, શૂરસેન, વૃષાસ્ય, વૃષ અને જયધ્વજ—આ વંશના પ્રవర્તક, અવંતિ પ્રદેશમાં પ્રજાના અધિપતિ હતા।
Verse 51
जयध्वजस्य पुत्रस्तु तालजङ्घः प्रतापवान् / तस्य पुत्रशतं त्वेवं तालजङ्घा इतिश्रुतम्
જયધ્વજનો પુત્ર પરાક્રમી તાલજઙ્ઘ થયો. તેના સો પુત્રો થયા; તેઓ ‘તાલજઙ્ઘા’ તરીકે પ્રસિદ્ધ કહેવાયા.
Verse 52
तेषां पञ्च गणाः ख्याता हैहयानां महात्मनाम् / वीतिहोत्राश्च संजाता भोजाश्चावन्तयस्तथा
તે મહાત્મા હૈહયોના પાંચ ગણ પ્રસિદ્ધ થયા—વીતિહોત્ર, ભોજ અને અવંતય વગેરે.
Verse 53
तुण्डिकेराश्च विक्रान्तास्तालजङ्घास्तथैव च / वीतिहोत्रसुतश्चापि अनन्तो नाम पार्थिवः
તુણ્ડિકેરો અને પરાક્રમી તાલજઙ્ઘો પણ હતા. તેમજ વીતિહોત્રનો પુત્ર ‘અનંત’ નામનો એક રાજા થયો.
Verse 54
दुर्जयस्तस्य पुत्रस्तु बभूवामित्रकर्शनः / अनष्ट द्रव्यता चैव तस्य राज्ञो बभूव ह
તેનો પુત્ર દુર્જય થયો, જે શત્રુઓને દમન કરનાર હતો. તે રાજાને ધન નાશ ન થવાની કૃપા પણ હતી.
Verse 55
प्रभावेण महाराजः प्रजास्ताः पर्यपालयत् / न तस्य वित्तनाशः स्यान्नष्टं प्रतिलभेच्च सः
પોતાના પ્રભાવથી તે મહારાજ પ્રજાનું પાલન કરતો. તેનું ધન નાશ પામતું નહીં; ગુમાવેલું પણ તે ફરી પ્રાપ્ત કરતો.
Verse 56
कार्त्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेदिह धीमतः / वर्द्धन्ते विभवाश्शश्वद्धर्मश्चास्य विवर्द्धते
અહીં જે ધીમાન કાર્ત્તવીર્યના જન્મનું વર્ણન કરે છે, તેના વૈભવો સદૈવ વધે છે અને તેનો ધર્મ પણ સતત વૃદ્ધિ પામે છે।
Verse 57
यथा यष्टा यथा दाता तथा स्वर्गे महीपते
હે મહીપતે! જેમ યજ્ઞ કરનાર અને જેમ દાન કરનાર હોય, તેમ જ સ્વર્ગમાં તેને ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।
Frequently Asked Questions
It catalogs the Yadu-vaṃśa and a Haihaya-associated branch, moving through named successors (e.g., Sahasrajit → Śatajit → Haihaya line) and culminating in Kārtavīrya Arjuna as a paradigmatic ruler.
Dattātreya functions as the boon-granting ascetic authority: Kārtavīrya’s tapas legitimizes extraordinary sovereignty (notably the ‘thousand arms’) and frames royal power as morally conditioned by dharma and ascetic merit.
It is a Purāṇic sovereignty formula indicating universalized rule over the classical seven-dvīpa world-system; the chapter uses it to elevate the king’s status beyond a local realm into cosmographic, ideal-king territory.