Adhyaya 45

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते चतुश्चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४४// वसिष्ठ उवाच ततः कदाचिद्विपिने चतुरङ्गबलान्वितः / मृगयामगमच्छूरः शूरसेनादिभिः सह

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ઘાતપાદમાં સગરોપાખ્યાનના ભાર్గવચરિતનો ચવ્વાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. વસિષ્ઠ બોલ્યા—પછી ક્યારેક તે શૂરવીર ચતુરંગ બળ સાથે શૂરશેન આદિ સાથે વનમાં શિકાર માટે ગયો.

Verse 2

ते प्रविश्य महारण्यं हत्वा बहुविधान्मृगान् / जग्मुस्तृषार्त्ता मध्याह्ने सरितं नर्मदामनु

તેઓ મહાવનમાં પ્રવેશીને અનેક પ્રકારના મૃગોને મારી, તરસથી વ્યાકુળ થઈ મધ્યાહ્ને નર્મદા નદીના કાંઠે પહોંચ્યા.

Verse 3

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च वारि नद्या गतश्रमाः / गच्छन्तो ददृशुर्मार्गो जमदग्नेरथाश्रमम्

ત્યાં નદીમાં સ્નાન કરીને અને પાણી પીીને તેમનો થાક ઉતરી ગયો. આગળ જતા માર્ગમાં તેમણે જમદગ્નિનો આશ્રમ જોયો.

Verse 4

द्दष्ट्वाश्रमपदं रम्यं मुनीनागच्छतः पथि / कस्येदमिति पप्रच्छुर्भाविकर्मप्रचोदिताः

માર્ગે જતા મુનિઓએ રમ્ય આશ્રમસ્થાન જોયું અને ભાવિ કર્મથી પ્રેરિત થઈ પૂછ્યું—આ કોનું છે?

Verse 5

ते प्रोचुरतिशान्तात्मा जमदग्नेर्महातपाः / वसत्यस्मिन्सुतो यस्य रामः शस्त्रभृतां वरः

તેઓ બોલ્યા—આ મહાતપસ્વી, અતિશાંતાત્મા જમદગ્નિનું છે; અહીં જ તેનો પુત્ર રામ, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, વસે છે.

Verse 6

तछ्रुत्वा भीरभूत्तेषां रामनामानुकीर्त्तनात् / क्रोधं प्रसङ्यानृशंस्यं पूर्ववैरमनुस्मरन्

આ સાંભળતાં રામનામના ઉચ્ચારમાત્રથી તેઓ ભયભીત થયા; અને પૂર્વ વૈર યાદ કરી નિર્દય ક્રોધમાં ભરાયા.

Verse 7

अथ ते प्रोचुरन्योन्यं पितृहन्तुर्वधात्पितुः / वैर निर्यातनं किं तु करिष्यामो दिशाधुना

પછી તેઓ પરસ્પર બોલ્યા—પિતાના વધથી પિતૃહંત પર વૈરનો બદલો તો લેવો જ છે; પરંતુ હવે શું કરવું?

Verse 8

इत्यक्त्वा खड्गहस्तास्ते संप्रविश्य तदाश्रमम् / प्रजाघ्निरे प्रयातेषु मुनिवीरेषु सर्वतः

આવું કહી ખડ્ગ હાથમાં લઈને તેઓ તે આશ્રમમાં ઘૂસી ગયા; અને મुनિવીરો સર્વત્ર ગયા પછી તેમણે (ત્યાંના લોકોને) મારી નાખ્યા.

Verse 9

तं हत्वास्य शिरो हृत्वा निषादा इव निर्दयाः / प्रययुस्ते दुरात्मानः सबलाः स्वपुरीं प्रति

તેને મારીને અને તેનું મસ્તક કાપીને, તે દુરાત્માઓ નિષાદો (શિકારીઓ) ની જેમ નિર્દય બનીને સૈન્ય સાથે પોતાની નગરી તરફ ગયા.

Verse 10

पुत्रास्तस्य महात्मानौ दृष्ट्वा स्वपितरं हतम् / परिवार्य महाराज रुरुदुः शोककर्शिताः

હે મહારાજ! પોતાના પિતાને મૃત જોઈને તેમના મહાત્મા પુત્રોએ તેમને ઘેરી લીધા અને શોકથી વ્યાકુળ થઈને રડવા લાગ્યા.

Verse 11

भर्त्तारं निहतं भूमौ पतितं वीक्ष्य रेणुका / पपात मूर्च्छिता सद्यो लतेवाशनिताडिता

પોતાના પતિને હણાયેલા અને પૃથ્વી પર પડેલા જોઈને રેણુકા તત્કાળ મૂર્છિત થઈને પડી ગયા, જાણે વીજળી પડવાથી લતા પડી ગઈ હોય.

Verse 12

सा स्वचेतसि संमूच्छ्य शोकपावकदीपिताः / दूरप्रनष्टसंज्ञेव सद्यः प्राणैर्व्ययुज्यत

પોતાના ચિત્તમાં અત્યંત મૂર્છિત થઈને અને શોકરૂપી અગ્નિથી બળતા રહીને, તેમણે તત્કાળ પ્રાણ ત્યાગી દીધા, જાણે કે ચેતના લુપ્ત થઈ ગઈ હોય.

Verse 13

अनालपन्त्यां तस्यां तु संज्ञां याता हि ते पुनः / न्यपतन्मूर्च्छिता भूमौ निमग्नाः शोकसागरे

જ્યારે તે કંઈ બોલ્યા નહીં, ત્યારે તેઓ (પુત્રો) ફરી ભાનમાં આવ્યા, પરંતુ શોકના સાગરમાં ડૂબેલા હોવાથી ફરી મૂર્છિત થઈને પૃથ્વી પર ઢળી પડ્યા.

Verse 14

ततस्तपोधना ये ऽन्ये तत्त पोवनवासिनः / समेत्याश्वासयामासुस्तुल्यदुःखाः सुतान्मुने

પછી ત્યાં તપોધન અન્ય મુનિઓ, પાવન વનમાં વસનારા, એકત્ર થઈ આવ્યા અને સમાન દુઃખથી પીડિત તે પુત્રોને, હે મુને, સાંત્વના આપી।

Verse 15

सांत्व्यमाना मुनिगणैर्जामदग्न्या यथाविधि / आधक्षुर्वचसा तेषामग्नौ पित्रोः कलेवरे

મુનિગણોએ યથાવિધી સાંત્વના આપ્યા પછી, જામદગ્ન્ય કુળના તેઓએ તેમના વચન અનુસાર માતા-પિતાના દેહોને અગ્નિમાં દહન કર્યા।

Verse 16

चक्रुरेव तदूर्द्ध्वं वै यत्कर्त्तव्यमनन्तरम् / पित्रोर्मरणदुःखेन पीड्यमाना दिवानिशम्

ત્યારબાદ તેમણે તરત જ જે કરવું યોગ્ય હતું તે કર્યું; માતા-પિતાના મરણદુઃખથી તેઓ દિવસ-રાત પીડાતા રહ્યા।

Verse 17

ततः काले गते रामः समानां द्वादशावधौ / निवृत्तस्तपसः सख्या सहागादाश्रमं पितुः

પછી સમય પસાર થતાં, બાર વર્ષોની મર્યાદા પૂર્ણ થતાં, રામ તપસ્યાથી નિવૃત્ત થઈ સખા સાથે પિતાના આશ્રમમાં ગયો।