Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Brahmacarya and Vānaprastha Duties; Gradual Dissolution of Bodily Identity

अग्‍न्यर्थमेव शरणमुटजं वाद्रिकन्दरम् । श्रयेत हिमवाय्वग्निवर्षार्कातपषाट्‌स्वयम् ॥ २० ॥

agny-artham eva śaraṇam uṭajaṁ vādri-kandaram śrayeta hima-vāyv-agni- varṣārkātapa-ṣāṭ svayam

વાનપ્રસ્થએ પવિત્ર અગ્નિ માટે જ ઝૂંપડી કે પર્વતની ગુફાનો આશ્રય લેવો. પરંતુ પોતે હિમવર્ષા, પવન, અગ્નિ, વરસાદ અને સૂર્યતાપ સહન કરવાની સાધના કરવી.

agni-arthamfor (maintaining) fire
agni-artham:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootagni (अग्नि-प्रातिपदिक) + artha (अर्थ-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे प्रयोगः: "अग्न्यर्थम्" = अग्नेः अर्थाय (for fire)
evaindeed/only
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic: only/indeed)
śaraṇamshelter
śaraṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśaraṇa (शरण-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
uṭajama hut
uṭajam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootuṭaja (उटज-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विकल्पे (śaraṇam इत्यस्य विशेष्य-रूपेण)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
adri-kandarama mountain cave
adri-kandaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootadri (अद्रि-प्रातिपदिक) + kandara (कन्दर-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अद्रेः कन्दरम्)
śrayetashould resort to
śrayeta:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootśri (श्रि-धातु)
Formविधिलिङ् (optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
himacold/snow
hima:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Roothima (हिम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्वस्य अङ्ग (hima-vāyu-agni...)
vāyuwind
vāyu:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootvāyu (वायु-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्वस्य अङ्ग
agnifire
agni:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootagni (अग्नि-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्वस्य अङ्ग
varṣarain
varṣa:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootvarṣa (वर्ष-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्वस्य अङ्ग
arkasun
arka:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootarka (अर्क-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्वस्य अङ्ग
ātapaheat/sunshine
ātapa:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootātapa (आतप-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्वस्य अङ्ग
ṣāṭ(protective) covering/cloth
ṣāṭ:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootṣāṭ (षाट्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्वस्य अङ्ग; छन्दसि/पाठभेदे 'शीत' इत्यर्थे (protective covering)
svayamby oneself
svayam:
Karta (कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formस्वयम्-शब्दः अव्यय (adverb: oneself/by oneself)
N
Nārada Muni
M
Mahārāja Yudhiṣṭhira

FAQs

This verse teaches that one should generally endure natural hardships—cold, wind, heat, rain, and sun—accepting shelter only when necessary (such as for maintaining the sacred fire), cultivating tapasya and detachment.

In Canto 7, Nārada explains varṇāśrama-dharma to guide righteous governance and spiritual progress; these principles train self-control and purity, which support devotion and dharma in society.

Practice voluntary simplicity: reduce unnecessary comforts, build tolerance and resilience, and accept inconvenience without complaint—while keeping spiritual duties (japa, study, service) steady and central.