Shloka 21
Balarāma Slays the Ape Dvivida
Dvivida-vadha
Devanagari script
मूषलाहतमस्तिष्को विरेजे रक्तधारया । गिरिर्यथा गैरिकया प्रहारं नानुचिन्तयन् ॥ १९ ॥ पुनरन्यं समुत्क्षिप्य कृत्वा निष्पत्रमोजसा । तेनाहनत् सुसङ्क्रुद्धस्तं बल: शतधाच्छिनत् ॥ २० ॥ ततोऽन्येन रुषा जघ्ने तं चापि शतधाच्छिनत् ॥ २१ ॥
Transliteration
mūṣalāhata-mastiṣko vireje rakta-dhārayā girir yathā gairikayā prahāraṁ nānucintayan
Translation
પ્રભુના મૂસળથી ખોપરી પર પ્રહાર થતાં દ્વિવિદ રક્તધારાથી એવો શોભ્યો જાણે ગૈરિકથી રંજિત પર્વત. ઘાવની ચિંતા કર્યા વિના તેણે બીજું વૃક્ષ ઉપાડી પાંદડાં ઝાડી બલરામજી પર ફરી પ્રહાર કર્યો; અત્યંત ક્રોધિત બલરામજીએ તે વૃક્ષને સો ટુકડામાં ચીર્યું. પછી તેણે વધુ એક વૃક્ષ લઈને રોષે પ્રહાર કર્યો, તેને પણ પ્રભુએ સૈકડા ટુકડામાં ભાંગી નાખ્યું.
Synonyms
mūṣala-āhata-mastiṣkaḥwhose head was struck by a club
mūṣala-āhata-mastiṣkaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootmūṣala (प्रातिपदिक) + āhata (कृदन्त, √han) + mastiṣka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (मूषलेन आहतं मस्तिष्कं यस्य)
virejeshone/appeared
vireje:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√rāj (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
rakta-dhārayāwith a stream of blood
rakta-dhārayā:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootrakta (प्रातिपदिक) + dhārā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (रक्तस्य धारा)
giriḥa mountain
giriḥ:
Upamāna (उपमान/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootgiri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
yathāas/like
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा/तुलना-प्रदर्शक (comparative particle: 'as/like')
gairikayāwith red ochre
gairikayā:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootgairikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
prahāramthe blow/strike
prahāram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootprahāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
nanot
na:
Nishedha (निषेध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
anucintayannot considering/reflecting on
anucintayan:
Karta (कर्ता/Agent—participial)
TypeVerb
Rootanu-√cint (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी अर्थः
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति-बोधक (adverb: again)
anyamanother
anyam:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
samutkṣipyahaving lifted up
samutkṣipya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Anterior action)
TypeVerb
Rootsam-ut-√kṣip (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव (indeclinable); 'having lifted up'
kṛtvāhaving made
kṛtvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Anterior action)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव; 'having made/done'
niṣpatramleafless
niṣpatram:
Karma (कर्म/Object—result state)
TypeAdjective
Rootniṣpatra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (object-complement)
ojasāby strength
ojasā:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootojas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
tenawith that (weapon)
tena:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
ahanatstruck
ahanat:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√han (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
su-saṅkruddhaḥhighly enraged
su-saṅkruddhaḥ:
Karta (कर्ता/Subject—qualifier)
TypeAdjective
Rootsu (अव्यय-उपसर्ग) + saṅkruddha (कृदन्त, √krudh)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (सुष्ठु सङ्क्रुद्धः)
tamhim
tam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
balaḥBalarāma
balaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
śatadhāinto a hundred pieces
śatadhā:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootśatadhā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/संख्या-वाचक क्रियाविशेषण (adverb: into a hundred pieces/ways)
acchinatcut to pieces
acchinat:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootā-√chid (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
tataḥthen
tataḥ:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अनन्तरता-बोधक (then/thereupon)
anyenawith another (one)
anyena:
Karana (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषण
ruṣāwith anger
ruṣā:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootruṣ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
jaghnestruck/killed
jaghne:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√han (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
tamhim
tam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction: and)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि (also/even)
śatadhāinto a hundred pieces
śatadhā:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootśatadhā (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
acchinatcut to pieces
acchinat:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootā-√chid (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
Characters & Entities
B
Baladeva (Balarama)D
DvividaFAQs
It says Dvivida’s head was smashed by the club-blow, blood streamed like red ochre on a mountain, yet he arrogantly ignored the injury.
The comparison highlights the vivid sight of blood flowing over his body, like mineral-red lines on a mountain face, emphasizing the intensity of the combat.
Unchecked pride can make a person ignore clear consequences; devotion and humility protect one from the self-destructive insistence on ego.