Adhyaya 43
Kṛṣṇa Slays Kuvalayāpīḍa and Enters Kaṁsa’s Wrestling Arena
મથુરા પહોંચીને શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામે શૌચ‑શુદ્ધિના સંસ્કાર પૂર્ણ કર્યા અને કંસના મલ્લરંગમાંથી વાગતા નગારાં સાંભળી ઉત્સવ જોવા ચાલ્યા. દ્વારે કંસના માણસોએ રાજહાથી કुवલયાપીડને ઊભો રાખી પ્રવેશ રોક્યો. કૃષ્ણે મહાવતને બાજુએ થવા ચેતવ્યો; ઉશ્કેરાતા હાથી ધસી આવ્યો. લીલા અને ધર્મસ્થાપન બંને રૂપે કૃષ્ણે તેના પ્રહાર ટાળી પૂંછડી પકડી ખેંચી પાડી દીધો અને અંતે હાથી તથા મહાવતોનો સંહાર કરી દાંતને શસ્ત્રરૂપે લીધો. દાંત હાથમાં લઈને બંને ભાઈઓ રંગમાં પ્રવેશે ત્યારે તેમની તેજસ્વિતા દરેકને પોતાના ભાવ મુજબ દેખાય છે—મલ્લોને પ્રતિસ્પર્ધી, નાગરિકોને રાજકુમાર, સ્ત્રીઓને પ્રિયતમ, ભક્તોને પરમેશ્વર, અધર્મી રાજાઓને દંડધારી, યોગીઓને પરતત્ત્વ, અને કંસને તો મૃત્યુ. લોકો કૃષ્ણના પૂર્વ દૈત્યવધ અને રક્ષણલીલાઓની ચર્ચા કરે છે, તેથી કંસનો ભય વધે છે. અંતે ચાણૂર બંનેને કુસ્તી માટે પડકારે છે અને આવનારા મલ્લયુદ્ધ તથા કંસપતનની ભૂમિકા બને છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ कृष्णश्च रामश्च कृतशौचौ परन्तप । मल्लदुन्दुभिनिर्घोषं श्रुत्वा द्रष्टुमुपेयतु: ॥ १ ॥
શ્રીશુકદેવ બોલ્યા—હે પરંતપ! શુદ્ધિ કરીને કૃષ્ણ અને બલરામે મલ્લરંગમાં દુન્દુભિનો ઘોષ સાંભળ્યો અને જોવા ત્યાં ગયા।
Verse 2
रङ्गद्वारं समासाद्य तस्मिन् नागमवस्थितम् । अपश्यत्कुवलयापीडं कृष्णोऽम्बष्ठप्रचोदितम् ॥ २ ॥
રંગદ્વાર પાસે પહોંચીને કૃષ્ણે જોયું કે અંબષ્ઠ (મહાવત)ના ઉશ્કેરણાથી કુવલયાપીડ હાથી માર્ગ રોકી ઊભો છે।
Verse 3
बद्ध्वा परिकरं शौरि: समुह्य कुटिलालकान् । उवाच हस्तिपं वाचा मेघनादगभीरया ॥ ३ ॥
શૌરીએ વસ્ત્રો મજબૂત બાંધી, વાંકિયા વાળ ગોઠવી, મેઘગર્જન જેવી ગંભીર વાણીથી હાથીના રાખવાલાને કહ્યું।
Verse 4
अम्बष्ठाम्बष्ठ मार्गं नौ देह्यपक्रम मा चिरम् । नो चेत् सकुञ्जरं त्वाद्य नयामि यमसादनम् ॥ ४ ॥
શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા— હે અંબષ્ઠ! અંબષ્ઠ! તરત માર્ગ આપ, અમને પસાર થવા દે; વિલંબ ન કર. નહિ તો આજ જ તને અને તારા હાથીને યમરાજના ધામે મોકલી દઈશ.
Verse 5
एवं निर्भर्त्सितोऽम्बष्ठ: कुपित: कोपितं गजम् । चोदयामास कृष्णाय कालान्तकयमोपमम् ॥ ५ ॥
આ રીતે ધમકાવાતા અંબષ્ઠ ક્રોધિત થયો. તેણે કાળ, મૃત્યુ અને યમરાજ સમાન ભયંકર દેખાતા પોતાના ઉન્મત્ત હાથીને શ્રીકૃષ્ણ પર હુમલો કરવા હાંકી કાઢ્યો.
Verse 6
करीन्द्रस्तमभिद्रुत्य करेण तरसाग्रहीत् । कराद्विगलित: सोऽमुं निहत्याङ्घ्रिष्वलीयत ॥ ६ ॥
હાથીઓનો અધિપતિ દોડી આવ્યો અને સૂંઢથી જોરથી શ્રીકૃષ્ણને પકડી લીધો. પરંતુ શ્રીકૃષ્ણ તેની પકડમાંથી સરકી ગયા, તેને પ્રહાર કર્યો અને તેના પગ વચ્ચે અદૃશ્ય થઈ ગયા.
Verse 7
सङ्क्रुद्धस्तमचक्षाणो घ्राणदृष्टि: स केशवम् । परामृशत् पुष्करेण स प्रसह्य विनिर्गत: ॥ ७ ॥
કેશવ નજરે ન પડતાં તે વધુ ક્રોધિત થયો અને ઘ્રાણથી તેમને શોધવા લાગ્યો. ફરી તેણે સૂંઢના છેડે પ્રભુને પકડી લીધા, પરંતુ પ્રભુ બળપૂર્વક છૂટીને બહાર નીકળી આવ્યા.
Verse 8
पुच्छे प्रगृह्यातिबलं धनुष: पञ्चविंशतिम् । विचकर्ष यथा नागं सुपर्ण इव लीलया ॥ ८ ॥
પછી શ્રીકૃષ્ણે અતિબળવાન કુવલયાપીડાને પૂંછડીથી પકડી પચ્ચીસ ધનુષ્ય-લંબાઈ જેટલું લીલાથી ખેંચી લીધો—જેમ ગરુડ સાપને ખેંચે તેમ.
Verse 9
स पर्यावर्तमानेन सव्यदक्षिणतोऽच्युत: । बभ्राम भ्राम्यमाणेन गोवत्सेनेव बालक: ॥ ९ ॥
અચ્યુત પ્રભુએ હાથીની પૂંછડી પકડી રાખી; હાથી ડાબે-જમણે વળતો રહ્યો અને પ્રભુ પણ વિરુદ્ધ દિશામાં ફેરવાતા રહ્યા—જેમ વાછરડાની પૂંછડી ખેંચતો બાળક ફેરવે તેમ।
Verse 10
ततोऽभिमुखमभ्येत्य पाणिनाहत्य वारणम् । प्राद्रवन् पातयामास स्पृश्यमान: पदे पदे ॥ १० ॥
પછી કૃષ્ણ સામે જઈ હાથથી હાથીને થપ્પડ મારી દોડ્યા. કુવલયાપીડા પગલે પગલે પ્રભુને સ્પર્શતો તેમ પીછો કરતો રહ્યો; પરંતુ કૃષ્ણે ચાતુર્યથી બચી તેને ઠોકર ખવડાવી પાડી દીધો.
Verse 11
स धावन् क्रीडया भूमौ पतित्वा सहसोत्थित: । तं मत्वा पतितं क्रुद्धो दन्ताभ्यां सोऽहनत्क्षितिम् ॥ ११ ॥
કૃષ્ણ દોડતાં દોડતાં રમતમાં જમીન પર પડી ગયા અને તરત જ ઊભા થઈ ગયા. ક્રોધિત હાથીએ તેમને પડેલા માની દાંતોથી ભેદવા ગયો, પરંતુ ધરતીને જ ઘા માર્યો.
Verse 12
स्वविक्रमे प्रतिहते कुञ्जरेन्द्रोऽत्यमर्षित: । चोद्यमानो महामात्रै: कृष्णमभ्यद्रवद् रुषा ॥ १२ ॥
પોતાનું પરાક્રમ નિષ્ફળ થતાં તે રાજહાથી અત્યંત ક્રોધિત થયો. મહામાત્રો (મહાવતો) દ્વારા ઉશ્કેરાતા, રોષથી ભરાઈ ફરી કૃષ્ણ પર ધસી આવ્યો.
Verse 13
तमापतन्तमासाद्य भगवान् मधुसूदन: । निगृह्य पाणिना हस्तं पातयामास भूतले ॥ १३ ॥
આવતા હાથીને સામનો કરીને ભગવાન મધુસૂદને એક હાથથી તેની સૂંઢ પકડી તેને ભૂમિ પર પાડી દીધો.
Verse 14
पतितस्य पदाक्रम्य मृगेन्द्र इव लीलया । दन्तमुत्पाट्य तेनेभं हस्तिपांश्चाहनद्धरि: ॥ १४ ॥
પછી ભગવાન હરિ સિંહની જેમ લીલાથી હાથી પર ચઢ્યા, તેનો એક દાંત ઉપાડી લીધો અને એ જ દાંતથી હાથી તથા તેના મહાવતોને સંહાર્યા।
Verse 15
मृतकं द्विपमुत्सृज्य दन्तपाणि: समाविशत् । अंसन्यस्तविषाणोऽसृङ्मदबिन्दुभिरङ्कित: । विरूढस्वेदकणिकावदनाम्बुरुहो बभौ ॥ १५ ॥
મૃત હાથીને બાજુએ મૂકી, દાંત હાથમાં લઈને શ્રીકૃષ્ણ મલ્લરંગમાં પ્રવેશ્યા। દાંત ખભા પર ટેકાવેલો; હાથીના રક્ત, મદ અને પરસેવાના ટીપાંથી તેઓ ચિહ્નિત હતા, અને પોતાના સૂક્ષ્મ સ્વેદકણોથી તેમનું કમળમુખ વધુ જ શોભતું હતું।
Verse 16
वृतौ गोपै: कतिपयैर्बलदेवजनार्दनौ । रङ्गं विविशतू राजन् गजदन्तवरायुधौ ॥ १६ ॥
હે રાજન, થોડા ગોપબાળકો સાથે ઘેરાયેલા, ગજદાંતને શ્રેષ્ઠ શસ્ત્ર બનાવી ભગવાન બલદેવ અને ભગવાન જનાર્દન રંગમાં પ્રવેશ્યા।
Verse 17
मल्लानामशनिर्नृणां नरवर: स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान्गोपानां स्वजनोऽसतां क्षितिभुजां शास्ता स्वपित्रो: शिशु: । मृत्युर्भोजपतेर्विराडविदुषां तत्त्वं परं योगिनांवृष्णीनां परदेवतेति विदितो रङ्गं गत: साग्रज: ॥ १७ ॥
મોટા ભાઈ સાથે રંગમાં પ્રવેશતાં, મલ્લોએ કૃષ્ણને વીજળી સમાન, પુરુષોએ શ્રેષ્ઠ પુરુષ, સ્ત્રીઓએ સાક્ષાત કામદેવ, ગોપોએ સ્વજન, અધર્મી રાજાઓએ દંડક, માતા-પિતાએ પોતાનું બાળક, ભોજપતિ કંસે મૃત્યુ, મૂર્ખોએ વિરાટરૂપ, યોગીઓએ પરમ તત્ત્વ અને વૃષ્ણીઓએ પરમ આરાધ્ય દેવતા તરીકે જોયા।
Verse 18
हतं कुवलयापीडं दृष्ट्वा तावपि दुर्जयौ । कंसो मनस्यपि तदा भृशमुद्विविजे नृप ॥ १८ ॥
હે નૃપ, કुवલયાપીડ હણાયો છે અને તે બે ભાઈઓ અજય છે—એ જોઈને કંસ તે સમયે મનમાં જ અત્યંત ભયભીત અને વ્યાકુળ થયો।
Verse 19
तौ रेजतू रङ्गगतौ महाभुजौविचित्रवेषाभरणस्रगम्बरौ । यथा नटावुत्तमवेषधारिणौमन: क्षिपन्तौ प्रभया निरीक्षताम् ॥ १९ ॥
રંગમંચમાં પ્રવેશેલા તે બે મહાબાહુ પ્રભુઓ વિચિત્ર આભૂષણો, હાર અને વસ્ત્રોથી સજ્જ થઈ ઉત્તમ વેશધારી નટોની જેમ તેજસ્વી દેખાયા. તેમની પ્રભાએ દર્શકોના મન હરી લીધાં.
Verse 20
निरीक्ष्य तावुत्तमपूरुषौ जनामञ्चस्थिता नागरराष्ट्रका नृप । प्रहर्षवेगोत्कलितेक्षणानना:पपुर्न तृप्ता नयनैस्तदाननम् ॥ २० ॥
હે રાજા, ગેલેરીમાં બેઠેલા નગરવાસી અને બહારના પ્રદેશોના લોકો તે બે ઉત્તમ પુરુષોને જોઈને આનંદના વેગથી આંખો વિશાળ થઈ ગઈ અને ચહેરા ખીલી ઊઠ્યા. તેઓ પ્રભુઓના મુખદર્શનને આંખોથી પીતા રહ્યા, છતાં તૃપ્ત ન થયા.
Verse 21
पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया । जिघ्रन्त इव नासाभ्यां श्लिष्यन्त इव बाहुभि: ॥ २१ ॥ ऊचु: परस्परं ते वै यथादृष्टं यथाश्रुतम् । तद्रूपगुणमाधुर्यप्रागल्भ्यस्मारिता इव ॥ २२ ॥
લોકો જાણે આંખોથી કૃષ્ણ-બલરામને પી રહ્યા હોય, જીભથી ચાટી રહ્યા હોય, નાકથી સુઘી રહ્યા હોય અને બાહુઓથી આલિંગન કરી રહ્યા હોય એમ લાગતું હતું. પ્રભુઓના રૂપ, ગુણ, માધુર્ય અને પરાક્રમની સ્મૃતિથી પ્રેરાઈ તેઓએ જોયું-સાંભળ્યું તેમ પરસ્પર વર્ણન કરવાનું શરૂ કર્યું.
Verse 22
पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया । जिघ्रन्त इव नासाभ्यां श्लिष्यन्त इव बाहुभि: ॥ २१ ॥ ऊचु: परस्परं ते वै यथादृष्टं यथाश्रुतम् । तद्रूपगुणमाधुर्यप्रागल्भ्यस्मारिता इव ॥ २२ ॥
લોકો જાણે આંખોથી કૃષ્ણ-બલરામને પી રહ્યા હોય, જીભથી ચાટી રહ્યા હોય, નાકથી સુઘી રહ્યા હોય અને બાહુઓથી આલિંગન કરી રહ્યા હોય એમ લાગતું હતું. પ્રભુઓના રૂપ, ગુણ, માધુર્ય અને પરાક્રમની સ્મૃતિથી પ્રેરાઈ તેઓએ જોયું-સાંભળ્યું તેમ પરસ્પર વર્ણન કરવાનું શરૂ કર્યું.
Verse 23
एतौ भगवत: साक्षाद्धरेर्नारायणस्य हि । अवतीर्णाविहांशेन वसुदेवस्य वेश्मनि ॥ २३ ॥
[લોકોએ કહ્યું:] આ બે બાળકો નિશ્ચિત જ સాక్షાત્ ભગવાન હરિ-નારાયણના અંશાવતાર છે, જે વસુદેવના ગૃહમાં આ લોકમાં અવતર્યા છે.
Verse 24
एष वै किल देवक्यां जातो नीतश्च गोकुलम् । कालमेतं वसन् गूढो ववृधे नन्दवेश्मनि ॥ २४ ॥
આ શ્રીકૃષ્ણ દેવકીના ગર્ભથી જન્મ્યા અને ગોકુલ લવાયા; આટલો સમય ગુપ્ત રહી નંદના ગૃહમાં વધ્યા।
Verse 25
पूतनानेन नीतान्तं चक्रवातश्च दानव: । अर्जुनौ गुह्यक: केशी धेनुकोऽन्ये च तद्विधा: ॥ २५ ॥
તેણે પૂતના અને ચક્રવાત દાનવને મૃત્યુ સુધી પહોંચાડ્યા, યમલાર્જુન વૃક્ષો પાડી દીધા, અને શંખચૂડ, કેશી, ધેનુક તથા એવા અન્ય દાનવોનો વધ કર્યો।
Verse 26
गाव: सपाला एतेन दावाग्ने: परिमोचिता: । कालियो दमित: सर्प इन्द्रश्च विमद: कृत: ॥ २६ ॥ सप्ताहमेकहस्तेन धृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वर्षवाताशनिभ्यश्च परित्रातं च गोकुलम् ॥ २७ ॥
તેણે ગોપાળકો સહિત ગાયોને દાવાગ્નિથી બચાવ્યા, કાલિય સર્પને દમન કર્યો અને ઇન્દ્રનો અહંકાર દૂર કર્યો. એક હાથથી શ્રેષ્ઠ પર્વત સાત દિવસ ધારણ કરી વરસાદ, પવન અને ગોળાવૃષ્ટિથી ગોકુલનું રક્ષણ કર્યું।
Verse 27
गाव: सपाला एतेन दावाग्ने: परिमोचिता: । कालियो दमित: सर्प इन्द्रश्च विमद: कृत: ॥ २६ ॥ सप्ताहमेकहस्तेन धृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वर्षवाताशनिभ्यश्च परित्रातं च गोकुलम् ॥ २७ ॥
તેણે ગોપાળકો સહિત ગાયોને દાવાગ્નિથી બચાવ્યા, કાલિય સર્પને દમન કર્યો અને ઇન્દ્રનો અહંકાર દૂર કર્યો. એક હાથથી શ્રેષ્ઠ પર્વત સાત દિવસ ધારણ કરી વરસાદ, પવન અને ગોળાવૃષ્ટિથી ગોકુલનું રક્ષણ કર્યું।
Verse 28
गोप्योऽस्य नित्यमुदितहसितप्रेक्षणं मुखम् । पश्यन्त्यो विविधांस्तापांस्तरन्ति स्माश्रमं मुदा ॥ २८ ॥
ગોપીઓ તેમના સદા પ્રસન્ન, સ્મિતભરી નજરવાળા મુખનું દર્શન કરીને અનેક પ્રકારના તાપને પાર કરી લેતી અને આનંદથી થાક ભૂલી જતી।
Verse 29
वदन्त्यनेन वंशोऽयं यदो: सुबहुविश्रुत: । श्रियं यशो महत्वं च लप्स्यते परिरक्षित: ॥ २९ ॥
તેમની પૂર્ણ રક્ષામાં યદુવંશ અત્યંત પ્રસિદ્ધ થશે અને શ્રી, યશ તથા મહત્ત્વ પ્રાપ્ત કરશે.
Verse 30
अयं चास्याग्रज: श्रीमान्राम: कमललोचन: । प्रलम्बो निहतो येन वत्सको ये बकादय: ॥ ३० ॥
આના કમળલોચન અગ્રજ શ્રીમાન્ ભગવાન બલરામ સર્વ દિવ્ય ઐશ્વર્યના અધિપતિ છે; તેમણે પ્રલંબ, વત્સક, બક વગેરે દૈત્યોનો વધ કર્યો છે.
Verse 31
जनेष्वेवं ब्रुवाणेषु तूर्येषु निनदत्सु च । कृष्णरामौ समाभाष्य चाणूरो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३१ ॥
લોકો આમ બોલતા હતા અને વાદ્યો ગુંજતા હતા; ત્યારે મલ્લ ચાણૂરે કૃષ્ણ અને રામને સંબોધીને આ વચન કહ્યું.
Verse 32
हे नन्दसूनो हे राम भवन्तौ वीरसम्मतौ । नियुद्धकुशलौ श्रुत्वा राज्ञाहूतौ दिदृक्षुणा ॥ ३२ ॥
હે નંદસૂનુ, હે રામ! તમે બંને વીરોએ માન્ય અને મલ્લયુદ્ધમાં કુશળ છો. તમારું પરાક્રમ સાંભળી રાજાએ પોતે જોવા ઇચ્છીને તમને અહીં બોલાવ્યા છે.
Verse 33
प्रियं राज्ञ: प्रकुर्वत्य: श्रेयो विन्दन्ति वै प्रजा: । मनसा कर्मणा वाचा विपरीतमतोऽन्यथा ॥ ३३ ॥
મન, કર્મ અને વાણીથી રાજાને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કરનારી પ્રજા કલ્યાણ પામે છે; નહીંતર વિપરીત ફળ ભોગવે છે.
Verse 34
नित्यं प्रमुदिता गोपा वत्सपाला यथास्फुटम् । वनेषु मल्लयुद्धेन क्रीडन्तश्चारयन्ति गा: ॥ ३४ ॥
ગોપબાળકો હંમેશાં આનંદિત રહે છે, વાછરડાં ચરાવે છે; અને વનોમાં ગાયો ચરાવતા ચરાવતા રમતમાં પરસ્પર મલ્લયુદ્ધ કરે છે।
Verse 35
तस्माद् राज्ञ: प्रियं यूयं वयं च करवाम हे । भूतानि न: प्रसीदन्ति सर्वभूतमयो नृप: ॥ ३५ ॥
અતએવ રાજાને જે પ્રિય છે તે જ આપણે કરીએ. ત્યારે સર્વ પ્રાણીઓ આપણાથી પ્રસન્ન થશે, કારણ કે રાજા સર્વ ભૂતોનો સ્વરૂપ છે।
Verse 36
तन्निशम्याब्रवीत्कृष्णो देशकालोचितं वच: । नियुद्धमात्मनोऽभीष्टं मन्यमानोऽभिनन्द्य च ॥ ३६ ॥
આ સાંભળી, મલ્લયુદ્ધને પ્રિય માનતા અને પડકારનું સ્વાગત કરતા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે દેશ-કાળને અનુરૂપ વચન કહ્યું।
Verse 37
प्रजा भोजपतेरस्य वयं चापि वनेचरा: । करवाम प्रियं नित्यं तन्न: परमनुग्रह: ॥ ३७ ॥
[શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા:] અમે વનવાસી હોઈએ તોય આ ભોજરાજની પ્રજા છીએ. તેની ઇચ્છા મુજબ નિત્ય કરવું જોઈએ; એ જ અમારે પરમ અનુગ્રહ છે।
Verse 38
बाला वयं तुल्यबलै: क्रीडिष्यामो यथोचितम् । भवेन्नियुद्धं माधर्म: स्पृशेन्मल्ल सभासद: ॥ ३८ ॥
અમે તો બાળકો છીએ; સમાન બળવાળાઓ સાથે યથોચિત રમશું. મલ્લયુદ્ધ ધર્મપૂર્વક ચાલે, જેથી અધર્મ સભાસદોને સ્પર્શ ન કરે।
Verse 39
चाणूर उवाच न बालो न किशोरस्त्वं बलश्च बलिनां वर: । लीलयेभो हतो येन सहस्रद्विपसत्त्वभृत् ॥ ३९ ॥
ચાણૂર બોલ્યો—તું ન બાળક છે, ન કિશોર; અને બલરામ પણ બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે. જેણે લીલાથી હજાર હાથીઓના બળવાળા હાથીને મારી નાખ્યો, તે તું જ છે.
Verse 40
तस्माद्भवद्भ्यां बलिभिर्योद्धव्यं नानयोऽत्र वै । मयि विक्रम वार्ष्णेय बलेन सह मुष्टिक: ॥ ४० ॥
અતએવ તમે બંનેએ બલવાન મલ્લો સાથે જ યુદ્ધ કરવું જોઈએ; તેમાં કોઈ અણ્યાય નથી. હે વાર્ષ્ણેય, મારી સામે તમારો પરાક્રમ દર્શાવો; અને બલરામ મुष્ટિક સાથે લડે.
Frequently Asked Questions
Śāstrically, the episode shows the Lord removing an engineered obstacle placed by Kaṁsa, establishing that adharma cannot bar the Lord’s purpose. Symbolically, the royal elephant represents brute state power and intoxicated pride; Kṛṣṇa’s effortless victory demonstrates Bhagavān’s supremacy and His poṣaṇa—He clears the path for the protection and reassurance of devotees in Mathurā. The tusk becomes a ‘chosen weapon,’ indicating that the Lord converts the instruments of oppression into instruments of justice.
The Bhāgavata teaches darśana-bheda: perception corresponds to one’s bhāva (inner disposition) and adhikāra (spiritual capacity). Kṛṣṇa is nondual reality (advaya-jñāna) manifest personally; therefore He reciprocates with each observer’s orientation—devotees see their worshipable Lord, the fearful see death approaching, sense-enjoyers see irresistible beauty, and yogīs see the tattva they seek. This verse is a compact theology of reciprocity (ye yathā māṁ prapadyante) expressed through narrative.