Srimad Bhagavatam — Chaturtha Skandha, Shloka 20

Devanagari script

भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुषा भुवि । उज्जहार सदस्थोऽक्ष्णा य: शपन्तमसूसुचत् ॥ २० ॥

Transliteration

bhagasya netre bhagavān pātitasya ruṣā bhuvi ujjahāra sada-stho ’kṣṇā yaḥ śapantam asūsucat

Translation

દક્ષ જ્યારે શિવજીને શાપ આપી રહ્યા હતા ત્યારે આંખોના ઈશારાથી પ્રોત્સાહન આપનાર ભગને વીરભદ્રએ ક્રોધપૂર્વક જમીન પર પટકીને તેની આંખો કાઢી લીધી.

Synonyms

• भगस्य: of Bhaga
• भगस्य: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• नेत्रे: the two eyes
• नेत्रे: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), द्विवचन (Dual)

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पातितस्य: of the one fallen (down)
• पातितस्य: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) → पातित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भव, षष्ठी एकवचन; ‘पातित’ = ‘गिरित/भूमौ नीत’

• रुषा: with anger
• रुषा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: रुष् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/हेतु-भाव (by/with anger)

• भुवि: on the ground
• भुवि: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि-सम्बद्ध)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• उज्जहार: tore out / removed
• उज्जहार: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग: उद्-

• सदः-स्थः: standing in the assembly
• सदः-स्थः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: सदस् (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-तत्पुरुष (Locative determinative): सदसि स्थितः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अक्ष्णा: with (his) eye
• अक्ष्णा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘अक्ष्णा’ = ‘नेत्रेण’

• यः: who
• यः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शपन्तम्: the one who was cursing
• शपन्तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: शप् (धातु) → शपत् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मविशेषण

• असूसुचत्: reviled / insulted repeatedly
• असूसुचत्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: सूच् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; सन्-आगम/अभ्यासयुक्त देशिदेरिवेटिव (intensive/desiderative-like reduplication) ‘असूसुचत्’ = ‘अत्यन्तं सूचयामास/निन्दां प्राकाशयत्’

Characters & Entities

• Vīrabhadra
• Bhaga
• Lord Śiva
• Dakṣa

FAQs

Why did Bhaga lose his eyes in the Dakṣa-yajña episode of Srimad Bhagavatam?

Because he approvingly witnessed Lord Śiva being cursed; Vīrabhadra, angered by this offense, tore out Bhaga’s eyes as punishment.

What does Srimad Bhagavatam teach about tolerating blasphemy of Lord Śiva?

This verse shows that endorsing or silently approving blasphemy of a great deity like Lord Śiva is a serious offense with grave consequences.

How can this shloka be applied in modern life?

Do not encourage disrespect toward saintly persons or sacred figures; practice integrity by avoiding and discouraging harmful speech and attitudes.