Adhyaya 24

Verse 1

मैत्रेय उवाच विजिताश्वोऽधिराजासीत्पृथुपुत्र: पृथुश्रवा: । यवीयोभ्योऽददात्काष्ठा भ्रातृभ्यो भ्रातृवत्सल: ॥ १ ॥

મૈત્રેયે કહ્યું—પૃથુનો પુત્ર પૃથુશ્રવા (વિજિતાશ્વ) સમ્રાટ બન્યો. ભાઈપ્રેમથી તેણે નાના ભાઈઓને શાસન માટે જુદી જુદી દિશાઓ સોંપી.

Verse 2

हर्यक्षायादिशत्प्राचीं धूम्रकेशाय दक्षिणाम् । प्रतीचीं वृकसंज्ञाय तुर्यां द्रविणसे विभु: ॥ २ ॥

તે સમર્થ સમ્રાટે હર્યક્ષને પૂર્વ, ધૂમ્રકેશને દક્ષિણ, વૃકને પશ્ચિમ અને દ્રવિણને ઉત્તર દિશાનું શાસન સોંપ્યું.

Verse 3

अन्तर्धानगतिं शक्राल्लब्ध्वान्तर्धानसंज्ञित: । अपत्यत्रयमाधत्त शिखण्डिन्यां सुसम्मतम् ॥ ३ ॥

પૂર્વે મહારાજ વિજિતાશ્વે સ્વર્ગરાજ ઇન્દ્રને પ્રસન્ન કરી તેની પાસેથી ‘અંતર્ધાન’ નામની ઉપાધિ મેળવી. શિખંડિની નામની પત્નીથી તેને ત્રણ સદ્ગુણવાન પુત્રો થયા.

Verse 4

पावक: पवमानश्च शुचिरित्यग्नय: पुरा । वसिष्ठशापादुत्पन्ना: पुनर्योगगतिं गता: ॥ ४ ॥

મહારાજ અંતર્ધાનના ત્રણ પુત્રો પાવક, પવમાન અને શુચિ હતા. તેઓ પૂર્વે અગ્નિદેવતા હતા; મહર્ષિ વસિષ્ઠના શાપથી અહીં જન્મ્યા, અને યોગસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી ફરી અગ્નિદેવત્વે સ્થિત થયા.

Verse 5

अन्तर्धानो नभस्वत्यां हविर्धानमविन्दत । य इन्द्रमश्वहर्तारं विद्वानपि न जघ्निवान् ॥ ५ ॥

મહારાજ અંતર્ધાને નભસ્વતી નામની બીજી પત્નીથી હવિર્ધાન નામનો પુત્ર મેળવ્યો. યજ્ઞમાં પિતાનો ઘોડો ચોરનાર ઇન્દ્રને જાણતા હોવા છતાં, પોતાની ઉદારતાથી તેણે તેને માર્યો નહીં.

Verse 6

राज्ञां वृत्तिं करादानदण्डशुल्कादिदारुणाम् । मन्यमानो दीर्घसत्‍त्रव्याजेन विससर्ज ह ॥ ६ ॥

કર વસૂલાત, દંડ, શુલ્ક વગેરે કઠોર રાજકાર્યને તે દારુણ માનતો હતો. તેથી દીર્ઘસત્રના બહાને તેણે આવા કર્તવ્યો છોડીને વિવિધ યજ્ઞોના અનુષ્ઠાનમાં પોતાને લગાવ્યો.

Verse 7

तत्रापि हंसं पुरुषं परमात्मानमात्मद‍ृक् । यजंस्तल्लोकतामाप कुशलेन समाधिना ॥ ७ ॥

યજ્ઞોમાં પ્રવૃત્ત હોવા છતાં તે આત્મસાક્ષાત્કારી હતો. કુશળ સમાધિ દ્વારા તેણે ભક્તોના ભય હરણ કરનાર પરમાત્મા—પરમ પુરુષ હંસ—ની ભક્તિસેવા કરી; આમ આરાધના કરીને તે સહેલાઈથી પ્રભુના લોકને પ્રાપ્ત થયો.

Verse 8

हविर्धानाद्धविर्धानी विदुरासूत षट्‌सुतान् । बर्हिषदं गयं शुक्लं कृष्णं सत्यं जितव्रतम् ॥ ८ ॥

મહારાજ અંતર્ધાનના પુત્ર હવિર્ધાનની પત્ની હવિર્ધાની એ, વિદુર, છ પુત્રોને જન્મ આપ્યો—બર્હિષત, ગય, શુક્લ, કૃષ્ણ, સત્ય અને જીતવ્રત।

Verse 9

बर्हिषत् सुमहाभागो हाविर्धानि: प्रजापति: । क्रियाकाण्डेषु निष्णातो योगेषु च कुरूद्वह ॥ ९ ॥

મૈત્રેય મુનિ બોલ્યા—હે વિદુર, હવિર્ધાનનો અત્યંત શક્તિશાળી પુત્ર બર્હિષત કર્મકાંડના યજ્ઞોમાં નિષ્ણાત હતો અને યોગાભ્યાસમાં પણ પ્રવીણ હતો; પોતાના ગુણોથી તે પ્રજાપતિ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો।

Verse 10

यस्येदं देवयजनमनुयज्ञं वितन्वत: । प्राचीनाग्रै: कुशैरासीदास्तृतं वसुधातलम् ॥ १० ॥

તેણે દેવયજ્ઞોને વિસ્તારી અનેક યજ્ઞો કર્યા; પૂર્વ તરફ ટોચ ધરાવતા કુશ ઘાસ છાંટી ધરતીતળને પાથરી દીધું।

Verse 11

सामुद्रीं देवदेवोक्तामुपयेमे शतद्रुतिम् । यां वीक्ष्य चारुसर्वाङ्गीं किशोरीं सुष्ठ्वलङ्कृताम् । परिक्रमन्तीमुद्वाहे चकमेऽग्नि: शुकीमिव ॥ ११ ॥

દેવદેવ બ્રહ્માની આજ્ઞાથી (બર્હિષત) સમુદ્રકન્યા શતદ્રુતિને પરણ્યો. સર્વાંગસુંદર, કિશોરી અને યોગ્ય વસ્ત્રાભૂષણોથી સુશોભિત તેણીને જોઈ, જ્યારે તે લગ્નમંડપમાં પરિક્રમા કરતી હતી, ત્યારે અગ્નિદેવ પૂર્વે શુકીને જેમ ઇચ્છ્યા હતા તેમ તેણીની સંગતિ ઇચ્છવા લાગ્યા।

Verse 12

विबुधासुरगन्धर्वमुनिसिद्धनरोरगा: । विजिता: सूर्यया दिक्षु क्‍वणयन्त्यैव नूपुरै: ॥ १२ ॥

શતદ્રુતિના લગ્ન સમયે તેના નૂપુરોની ઝણઝણથી દેવ, અસુર, ગંધર્વ, મુનિ, સિદ્ધ, મનુષ્ય અને નાગ—બધા દિશાઓમાં, મહાન હોવા છતાં, મોહીત થઈ વશ થઈ ગયા।

Verse 13

प्राचीनबर्हिष: पुत्रा: शतद्रुत्यां दशाभवन् । तुल्यनामव्रता: सर्वे धर्मस्‍नाता: प्रचेतस: ॥ १३ ॥

રાજા પ્રાચીનબર્હિએ શતદ્રુતિના ગર્ભમાં દસ પુત્રોને જન્મ આપ્યો. બધા સમાન નામ-વ્રતવાળા, ધર્મનિષ્ઠ હતા અને ‘પ્રચેતા’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા.

Verse 14

पित्रादिष्टा: प्रजासर्गे तपसेऽर्णवमाविशन् । दशवर्षसहस्राणि तपसार्चंस्तपस्पतिम् ॥ १४ ॥

પિતાની આજ્ઞાથી પ્રજાસર્જન માટે તેઓ સમુદ્રમાં પ્રવેશ્યા. દસ હજાર વર્ષ તપ કરીને તેમણે તપસ્યાના સ્વામી પરમ પુરુષ ભગવાનની આરાધના કરી.

Verse 15

यदुक्तं पथि द‍ृष्टेन गिरिशेन प्रसीदता । तद्ध्यायन्तो जपन्तश्च पूजयन्तश्च संयता: ॥ १५ ॥

માર્ગમાં કૃપાળુ ગિરિશ (શિવ)એ જે ઉપદેશ આપ્યો, તેને તેઓ સંયમથી ધ્યાન કરતા, જપ કરતા અને અત્યંત કાળજીપૂર્વક પૂજતા રહ્યા.

Verse 16

विदुर उवाच प्रचेतसां गिरित्रेण यथासीत्पथि सङ्गम: । यदुताह हर: प्रीतस्तन्नो ब्रह्मन् वदार्थवत् ॥ १६ ॥

વિદુરે કહ્યું—હે બ્રાહ્મણ! માર્ગમાં પ્રચેતાંનો ગિરિત્ર (શિવ) સાથે સંગમ કેવી રીતે થયો? હર કેવી રીતે પ્રસન્ન થયા અને શું ઉપદેશ આપ્યો? કૃપા કરીને અર્થસભર રીતે કહો.

Verse 17

सङ्गम: खलु विप्रर्षे शिवेनेह शरीरिणाम् । दुर्लभो मुनयो दध्युरसङ्गाद्यमभीप्सितम् ॥ १७ ॥

હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ! દેહધારી જીવો માટે અહીં શિવ સાથે સాక్షાત્ સંગમ દુર્લભ છે. આસક્તિ-રહિત મુનિઓ પણ તેમના સાન્નિધ્યની ઇચ્છાથી ધ્યાનમાં લીન રહીને પણ તેને સહેલાઈથી પામતા નથી.

Verse 18

आत्मारामोऽपि यस्त्वस्य लोककल्पस्य राधसे । शक्त्या युक्तो विचरति घोरया भगवान् भव: ॥ १८ ॥

ભગવાન્ ભવ (શિવ) આત્મારામ છે; છતાં લોકકલ્યાણ માટે કાળી-દુર્ગા જેવી ઘોર શક્તિઓ સાથે યુક્ત થઈ સર્વત્ર સતત વિચરે છે।

Verse 19

मैत्रेय उवाच प्रचेतस: पितुर्वाक्यं शिरसादाय साधव: । दिशं प्रतीचीं प्रययुस्तपस्याद‍ृतचेतस: ॥ १९ ॥

મૈત્રેય બોલ્યા—સાધુ સ્વભાવવાળા પ્રચેતસોએ પિતાનું વચન શિરોધાર્ય કર્યું અને દૃઢચિત્ત થઈ તપ માટે પશ્ચિમ દિશા તરફ ગયા।

Verse 20

ससमुद्रमुप विस्तीर्णमपश्यन् सुमहत्सर: । महन्मन इव स्वच्छं प्रसन्नसलिलाशयम् ॥ २० ॥

પ્રવાસમાં પ્રચેતસોએ સમુદ્ર જેટલું વિસ્તૃત એક મહાન સરોવર જોયું. તેનું જળ મહાત્માના મન જેવી સ્વચ્છતા અને શાંતિ ધરાવતું હતું।

Verse 21

नीलरक्तोत्पलाम्भोजकह्लारेन्दीवराकरम् । हंससारसचक्राह्वकारण्डवनिकूजितम् ॥ २१ ॥

તે સરોવર નીલા-લાલ કમળ, ઉત્પલ, કુમુદ, ઇન્દીવર વગેરેથી ભરેલું હતું; કિનારે હંસ, સારસ, ચક્રવાક, કારણ્ડવ વગેરે જળપક્ષીઓ મધુર કલરવ કરતા હતા।

Verse 22

मत्तभ्रमरसौस्वर्यहृष्टरोमलताङ्‌घ्रिपम् । पद्मकोशरजो दिक्षु विक्षिपत्पवनोत्सवम् ॥ २२ ॥

સરોવર આસપાસ વૃક્ષો અને લતાઓ હતાં; મત્ત ભમરાઓના મધુર ગુંજનથી તે જાણે રોમાંચિત હતાં. કમળનો પરાગ પવનમાં ઉડી દિશાઓમાં ફેલાતો હતો, જાણે ત્યાં ઉત્સવ હોય।

Verse 23

तत्र गान्धर्वमाकर्ण्य दिव्यमार्गमनोहरम् । विसिस्म्यू राजपुत्रास्ते मृदङ्गपणवाद्यनु ॥ २३ ॥

ત્યાં દિવ્ય ગાન્ધર્વ સંગીત માર્ગને મનોહર બનાવતું હતું; મૃદંગ, પણવ વગેરે વાદ્યોના સુસ્વર અને શિસ્તબદ્ધ નાદ કાને પડતાં જ તે રાજપુત્રો અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થયા।

Verse 24

तर्ह्येव सरसस्तस्मान्निष्क्रामन्तं सहानुगम् । उपगीयमानममरप्रवरं विबुधानुगै: ॥ २४ ॥ तप्तहेमनिकायाभं शितिकण्ठं त्रिलोचनम् । प्रसादसुमुखं वीक्ष्य प्रणेमुर्जातकौतुका: ॥ २५ ॥

ત્યારે જ તે સરોવરથી પોતાના અનુચરો સાથે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ ભગવાન શિવ બહાર આવ્યા; દેવગણો ગાન કરીને તેમની સ્તુતિ કરતા હતા. તેમનું તેજ તપ્ત સોનાં જેવું, કણ્ઠ નીલ, ત્રણ નેત્ર, અને મુખ પ્રસન્ન તથા કરુણામય હતું. તેમને જોઈ પ્રચેતાઓ આશ્ચર્યથી ભરાઈ સાષ્ટાંગ પ્રણામ કરવા લાગ્યા।

Verse 25

तर्ह्येव सरसस्तस्मान्निष्क्रामन्तं सहानुगम् । उपगीयमानममरप्रवरं विबुधानुगै: ॥ २४ ॥ तप्तहेमनिकायाभं शितिकण्ठं त्रिलोचनम् । प्रसादसुमुखं वीक्ष्य प्रणेमुर्जातकौतुका: ॥ २५ ॥

તપ્ત સોનાં જેવી કાંતિ ધરાવતા, નીલકંઠ, ત્રિનેત્ર અને પ્રસન્ન-કરુણામય મુખવાળા ભગવાન શિવને જોઈ પ્રચેતાઓ આશ્ચર્યથી પ્રભુના ચરણકમળે સાષ્ટાંગ પ્રણામ કરવા લાગ્યા।

Verse 26

स तान् प्रपन्नार्तिहरो भगवान्धर्मवत्सल: । धर्मज्ञान् शीलसम्पन्नान् प्रीत: प्रीतानुवाच ह ॥ २६ ॥

શરણાગતોના દુઃખ હરણ કરનાર, ધર્મવત્સલ ભગવાન શિવ તે ધર્મજ્ઞ અને શીલસંપન્ન રાજકુમારો પર અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને પ્રસન્નચિત્તે આ રીતે બોલ્યા।

Verse 27

श्रीरुद्र उवाच यूयं वेदिषद: पुत्रा विदितं वश्चिकीर्षितम् । अनुग्रहाय भद्रं व एवं मे दर्शनं कृतम् ॥ २७ ॥

શ્રીરુદ્ર બોલ્યા—તમે બધા વેદિષદ (પ્રાચીનબર્હિ) ના પુત્રો છો; તમે શું કરવા જઈ રહ્યા છો તે મને જાણીતું છે. તમારા કલ્યાણ માટે અને તમારે ઉપર અનુગ્રહ કરવા માટે જ મેં તમને દર્શન આપ્યું છે।

Verse 28

य: परं रंहस: साक्षात्‍त्रिरगुणाज्जीवसंज्ञितात् । भगवन्तं वासुदेवं प्रपन्न: स प्रियो हि मे ॥ २८ ॥

જે ત્રિગુણાતીત, જીવ અને પ્રકૃતિ—બન્નેનો નિયંતા એવા ભગવાન વાસુદેવ શ્રીકૃષ્ણને શરણ જાય છે, તે જ મને અત્યંત પ્રિય છે.

Verse 29

स्वधर्मनिष्ठ: शतजन्मभि: पुमान् विरिञ्चतामेति तत: परं हि माम् । अव्याकृतं भागवतोऽथ वैष्णवं पदं यथाहं विबुधा: कलात्यये ॥ २९ ॥

જે મનુષ્ય સ્વધર્મમાં સ્થિર રહી સો જન્મો સુધી કર્તવ્ય યોગ્ય રીતે કરે છે, તે બ્રહ્મા-પદને પાત્ર બને છે; અને વધુ યોગ્ય બને તો મને પણ પહોંચી શકે છે. પરંતુ જે ભાગવતભાવથી અનન્ય ભક્તિસેવામાં સીધા શ્રીકૃષ્ણ/વિષ્ણુને શરણ જાય છે, તે તરત જ અવ્યક્ત વૈષ્ણવ પદ—આધ્યાત્મિક લોક—પ્રાપ્ત કરે છે; હું અને અન્ય દેવતાઓ જગતના પ્રલય પછી તે પદ પ્રાપ્ત કરીએ છીએ.

Verse 30

अथ भागवता यूयं प्रिया: स्थ भगवान् यथा । न मद्भागवतानां च प्रेयानन्योऽस्ति कर्हिचित् ॥ ३० ॥

તમે બધા ભગવાનના ભાગવત ભક્તો છો; તેથી તમે મને સ્વયં ભગવાન જેટલા જ પ્રિય અને પૂજ્ય છો. અને મારા ભક્તોને પણ મારા કરતાં વધુ પ્રિય બીજો કોઈ ક્યારેય નથી.

Verse 31

इदं विविक्तं जप्तव्यं पवित्रं मङ्गलं परम् । नि:श्रेयसकरं चापि श्रूयतां तद्वदामि व: ॥ ३१ ॥

હવે હું એક એવો મંત્ર જપું છું, જે દિવ્ય, પવિત્ર અને પરમ મંગલમય છે તથા પરમ કલ્યાણ—નિઃશ્રેયસ—કરનાર છે. હું જે કહું તે ધ્યાનથી સાંભળો.

Verse 32

मैत्रेय उवाच इत्यनुक्रोशहृदयो भगवानाह ताञ्छिव: । बद्धाञ्जलीन् राजपुत्रान्नारायणपरो वच: ॥ ३२ ॥

મૈત્રેયે કહ્યું: અહેતુક કૃપાથી કરુણામય ભગવાન શિવ, જે નારાયણના પરમ ભક્ત છે, હાથ જોડીને ઊભેલા રાજપુત્રોને ફરી બોલ્યા.

Verse 33

श्रीरुद्र उवाच जितं त आत्मविद्वर्यस्वस्तये स्वस्तिरस्तु मे । भवताराधसा राद्धं सर्वस्मा आत्मने नम: ॥ ३३ ॥

શ્રીરુદ્ર બોલ્યા—હે પરમ પુરુષોત્તમ, તમને જય. તમે આત્મવિદોમાં શ્રેષ્ઠ છો; આત્મસિદ્ધો માટે તમે સદા મંગલમય છો, તેથી મારા માટે પણ મંગલ થાઓ. તમારા સર્વસિદ્ધ ઉપદેશથી આરાધના સિદ્ધ થાય છે; તમે પરમાત્મા છો, તમને નમસ્કાર.

Verse 34

नम: पङ्कजनाभाय भूतसूक्ष्मेन्द्रियात्मने । वासुदेवाय शान्ताय कूटस्थाय स्वरोचिषे ॥ ३४ ॥

કમલનાભ પ્રભુને નમસ્કાર, જે ભૂતોના સૂક્ષ્મ તત્ત્વો અને ઇન્દ્રિયોનો પણ અંતર્યામી છે. સર્વવ્યાપી વાસુદેવ, પરમ શાંત, કૂટસ્થ અને સ્વપ્રકાશ સ્વરૂપને પ્રણામ.

Verse 35

सङ्कर्षणाय सूक्ष्माय दुरन्तायान्तकाय च । नमो विश्वप्रबोधाय प्रद्युम्नायान्तरात्मने ॥ ३५ ॥

સૂક્ષ્મ તત્ત્વોના મૂળ, સંયોગ અને વિયોગના સ્વામી, અજય અને અંતક સ્વરૂપ સંકર્ષણને નમસ્કાર. વિશ્વને જાગૃત કરનાર, બુદ્ધિના અધિષ્ઠાતા, અંતરાત્મા પ્રદ્યુમ્નને પ્રણામ.

Verse 36

नमो नमोऽनिरुद्धाय हृषीकेशेन्द्रियात्मने । नम: परमहंसाय पूर्णाय निभृतात्मने ॥ ३६ ॥

અનિરુદ્ધ, હૃષીકેશ—ઇન્દ્રિયોના સ્વામી અને મનના નિયંત્રણકર્તા—તમને વારંવાર નમસ્કાર. પરમહંસ, પૂર્ણ અને અંતર્મુખ શાંત આત્મસ્વરૂપ પ્રભુને પ્રણામ.

Verse 37

स्वर्गापवर्गद्वाराय नित्यं शुचिषदे नम: । नमो हिरण्यवीर्याय चातुर्होत्राय तन्तवे ॥ ३७ ॥

સ્વર્ગ અને અપવર્ગ (મોક્ષ)ના દ્વાર ખોલનાર, જીવના શુદ્ધ હૃદયમાં નિત્ય વસનાર પ્રભુને નમસ્કાર. સુવર્ણ સમ તેજવાળા હિરણ્યવીર્યને, અને ચાતુર્હોત્ર વગેરે યજ્ઞતંતુમાં અગ્નિરૂપે સહાયક પ્રભુને પ્રણામ.

Verse 38

नम ऊर्ज इषे त्रय्या: पतये यज्ञरेतसे । तृप्तिदाय च जीवानां नम: सर्वरसात्मने ॥ ३८ ॥

હે પ્રભુ! તમે પિતૃલોકો તથા સર્વ દેવતાઓના પોષક, ચંદ્રના અધિદેવ અને ત્રયી વેદોના સ્વામી છો. સર્વ જીવોને તૃપ્તિ આપનાર મૂળ સ્ત્રોત, સર્વરસાત્મને તમને નમસ્કાર।

Verse 39

सर्वसत्त्वात्मदेहाय विशेषाय स्थवीयसे । नमस्त्रैलोक्यपालाय सह ओजोबलाय च ॥ ३९ ॥

હે પ્રભુ! સર્વ જીવોના વ્યક્તિગત દેહોને પોતાના અંદર ધારણ કરનાર વિરાટ વિશ્વરૂપ તમે જ છો; તમે વિશેષ અને મહાન છો. ત્રિલોકના પાલક, તથા ઓજ અને બળসহ તમને નમસ્કાર।

Verse 40

अर्थलिङ्गाय नभसे नमोऽन्तर्बहिरात्मने । नम: पुण्याय लोकाय अमुष्मै भूरिवर्चसे ॥ ४० ॥

હે પ્રભુ! તમારી દિવ્ય ધ્વનિના વિસ્તારે તમે સર્વ વસ્તુઓનો સાચો અર્થ પ્રગટ કરો છો. તમે અંદર-બહાર સર્વવ્યાપી આકાશસ્વરૂપ છો, અને આ લોક તથા પરલોકમાં કરાયેલા પુણ્યકર્મોનો પરમ લક્ષ્ય છો. તે મહાતેજસ્વી તમને વારંવાર નમસ્કાર।

Verse 41

प्रवृत्ताय निवृत्ताय पितृदेवाय कर्मणे । नमोऽधर्मविपाकाय मृत्यवे दु:खदाय च ॥ ४१ ॥

હે પ્રભુ! તમે પુણ્યકર્મોના ફળના દ્રષ્ટા છો; પ્રવૃત્તિ, નિવૃત્તિ અને તેમાંથી ઉત્પન્ન કર્મ પણ તમે જ છો. અધર્મના વિપાકથી ઊપજતી દુઃખમય સ્થિતિના કારણરૂપે તમે જ મૃત્યુ છો. તમને નમસ્કાર।

Verse 42

नमस्त आशिषामीश मनवे कारणात्मने । नमो धर्माय बृहते कृष्णायाकुण्ठमेधसे । पुरुषाय पुराणाय साङ्ख्ययोगेश्वराय च ॥ ४२ ॥

હે ઈશ્વર! તમે આશીર્વાદોના પરમ દાતા, આદિ મનુ, અને કારણોના પણ કારણ છો. મહાન ધર્મસ્વરૂપ શ્રીકૃષ્ણ—જેનુ મેધા કદી અવરોધાતું નથી—તમને નમસ્કાર. પુરુષ, પુરાતન પુરુષ, તથા સાંખ્ય-યોગના ઈશ્વર—તમને વારંવાર પ્રણામ।

Verse 43

शक्तित्रयसमेताय मीढुषेऽहङ्कृतात्मने । चेतआकूतिरूपाय नमो वाचो विभूतये ॥ ४३ ॥

હે પ્રભુ! તમે ત્રિશક્તિ સહિત કર્મ, ઇન્દ્રિયક્રિયા અને તેના ફળના પરમ નિયંતા છો; દેહ-મન-ઇન્દ્રિયોના અધીશ્વર છો. અહંકારરૂપ રુદ્રના પણ સ્વામી, તથા વૈદિક વાણી અને વિધિપ્રવૃત્તિની વિભૂતિને હું નમસ્કાર કરું છું.

Verse 44

दर्शनं नो दिद‍ृक्षूणां देहि भागवतार्चितम् । रूपं प्रियतमं स्वानां सर्वेन्द्रियगुणाञ्जनम् ॥ ४४ ॥

હે પ્રભુ! અમે દર્શન ઇચ્છીએ છીએ; કૃપા કરીને ભાગવત ભક્તો જે રૂપની આરાધના કરે છે તે જ રૂપ દર્શાવો. તમારા સ્વજનોને અતિ પ્રિય અને સર્વ ઇન્દ્રિયગુણોને પૂર્ણ તૃપ્ત કરનાર તે રૂપ અમને આપો.

Verse 45

स्‍निग्धप्रावृड्‌घनश्यामं सर्वसौन्दर्यसङ्ग्रहम् । चार्वायतचतुर्बाहु सुजातरुचिराननम् ॥ ४५ ॥ पद्मकोशपलाशाक्षं सुन्दरभ्रु सुनासिकम् । सुद्विजं सुकपोलास्यं समकर्णविभूषणम् ॥ ४६ ॥

પ્રભુનું સૌંદર્ય વર્ષાઋતુના સ્નિગ્ધ ઘન-શ્યામ મેઘ સમાન છે; તેઓ સર્વ સૌંદર્યનો સાર છે. તેમની ચાર ભુજાઓ છે, અતિ મનોહર મુખ છે; કમળપત્ર સમ આંખો, સુંદર ભ્રૂ, ઊંચી નાસિકા. તેજસ્વી દંતપંક્તિ, રમ્ય કપોલ અને બંને કાન સમરૂપ અલંકારોથી વિભૂષિત છે.

Verse 46

स्‍निग्धप्रावृड्‌घनश्यामं सर्वसौन्दर्यसङ्ग्रहम् । चार्वायतचतुर्बाहु सुजातरुचिराननम् ॥ ४५ ॥ पद्मकोशपलाशाक्षं सुन्दरभ्रु सुनासिकम् । सुद्विजं सुकपोलास्यं समकर्णविभूषणम् ॥ ४६ ॥

પ્રભુનું સૌંદર્ય વર્ષાઋતુના સ્નિગ્ધ ઘન-શ્યામ મેઘ સમાન છે; તેઓ સર્વ સૌંદર્યનો સાર છે. તેમની ચાર ભુજાઓ છે, અતિ મનોહર મુખ છે; કમળપત્ર સમ આંખો, સુંદર ભ્રૂ, ઊંચી નાસિકા. તેજસ્વી દંતપંક્તિ, રમ્ય કપોલ અને બંને કાન સમરૂપ અલંકારોથી વિભૂષિત છે.

Verse 47

प्रीतिप्रहसितापाङ्गमलकै रूपशोभितम् । लसत्पङ्कजकिञ्जल्कदुकूलं मृष्टकुण्डलम् ॥ ४७ ॥ स्फुरत्किरीटवलयहारनूपुरमेखलम् । शङ्खचक्रगदापद्ममालामण्युत्तमर्द्धिमत् ॥ ४८ ॥

પ્રભુની કરુણાભરી ખુલ્લી સ્મિતરેખા અને ભક્તો પરની તિરછી કૃપાદૃષ્ટિ તેમની શોભા વધારે છે. વાળ વાંકરા કાળા છે; પવનમાં લહેરાતો પીતાંબર કમળના કેસર-રજ સમો ઝળહળે છે. ચમકતા કુંડળ, દીપ્ત કિરીટ, વલય, હાર, નૂપુર, મેખલા; તેમજ શંખ, ચક્ર, ગદા, પદ્મ અને મણિમય માળાઓ—આ બધું મળીને વક્ષસ્થળના કૌસ્તુભમણિની સ્વાભાવિક શોભા વધુ વધારે છે.

Verse 48

प्रीतिप्रहसितापाङ्गमलकै रूपशोभितम् । लसत्पङ्कजकिञ्जल्कदुकूलं मृष्टकुण्डलम् ॥ ४७ ॥ स्फुरत्किरीटवलयहारनूपुरमेखलम् । शङ्खचक्रगदापद्ममालामण्युत्तमर्द्धिमत् ॥ ४८ ॥

પ્રભુ પોતાની પ્રેમભરી, કરુણાસભર હાસ્ય અને ભક્તો પરની તિરછી કૃપાદૃષ્ટિથી અતિ મનોહર છે. તેમના કાળા વળાંકદાર વાળ છે; પવનમાં લહેરાતું પીતાંબર કમળના પરાગ જેવું ઝળહળે છે. ઝગમગતા કુંડળ, કિરીટ, કંકણ, હાર, નૂપુર, મેખલા તથા શંખ-ચક્ર-ગદા-પદ્મ, માળા અને રત્નો મળીને વક્ષસ્થળના કૌસ્તુભમણિની સ્વાભાવિક શોભા વધારેછે.

Verse 49

सिंहस्कन्धत्विषो बिभ्रत्सौभगग्रीवकौस्तुभम् । श्रियानपायिन्या क्षिप्तनिकषाश्मोरसोल्लसत् ॥ ४९ ॥

પ્રભુના ખભા સિંહ જેવા તેજસ્વી છે. તે ખભાઓ પર માળા, હાર અને ભુજાભૂષણો સદા ઝળહળે છે. તેમના સૌભાગ્યમય ગળા પર કૌસ્તુભમણિ શોભે છે, અને શ્યામ વક્ષસ્થળ પર શ્રીવત્સ-ચિહ્ન લક્ષ્મીદેવીનું નિશાન છે. તેની ઝગમગાટ સોનાની કસોટી પથ્થર પર દેખાતી સુવર્ણ રેખાની શોભાને પણ હરાવી દે છે.

Verse 50

पूररेचकसंविग्नवलिवल्गुदलोदरम् । प्रतिसङ्‌क्रामयद्विश्वं नाभ्यावर्तगभीरया ॥ ५० ॥

પ્રભુનું ઉદર ત્રણ સુંદર વળીઓથી શોભે છે. ગોળાઈમાં તે વડપાન જેવું લાગે છે, અને શ્વાસ-પ્રશ્વાસ સાથે વળીઓનું હલનચલન અતિ રમણિય દેખાય છે. પ્રભુની નાભિનો આવર્ત એટલો ગહન છે કે જાણે સમગ્ર વિશ્વ ત્યાંથી જ અંકુરિત થયું હોય અને ફરી ત્યાં જ પાછું જવા ઇચ્છતું હોય.

Verse 51

श्यामश्रोण्यधिरोचिष्णुदुकूलस्वर्णमेखलम् । समचार्वङ्‌घ्रिजङ्घोरुनिम्नजानुसुदर्शनम् ॥ ५१ ॥

પ્રભુની કમર નીચેનો ભાગ શ્યામવર્ણ છે; તેના પર પીતાંબર અને સુવર્ણ કઢાઈથી શોભિત મેખલા ઝળહળે છે. તેમના સમમિત કમળચરણ, પિંડળી, જાંઘ અને ઘૂંટણના સાંધા અતિ સુંદર છે. ખરેખર, પ્રભુનું સમગ્ર શરીર સુગઠિત અને અદ્વિતીય લાગે છે.

Verse 52

पदा शरत्पद्मपलाशरोचिषा नखद्युभिर्नोऽन्तरघं विधुन्वता । प्रदर्शय स्वीयमपास्तसाध्वसं पदं गुरो मार्गगुरुस्तमोजुषाम् ॥ ५२ ॥

હે ગુરુદેવ! તમારા બે કમળચરણ શરદઋતુમાં ખીલેલા કમળના પાંદડાં જેવી કાંતિ ધરાવે છે. તમારા ચરણનખોની જ્યોતિ અમારા હૃદયની અંદરની અંધકારતા તરત દૂર કરે છે. કૃપા કરીને તમારું તે સ્વરૂપ મને દર્શાવો, જે ભક્તના હૃદયમાંથી સર્વ ભય અને તમસ દૂર કરે છે. હે પ્રભુ! તમે સર્વના પરમ આધ્યાત્મિક ગુરુ છો; અજ્ઞાનના અંધકારથી ઢંકાયેલા જીવ તમારા ગુરુત્વથી પ્રકાશ પામે છે.

Verse 53

एतद्रूपमनुध्येयमात्मशुद्धिमभीप्सताम् । यद्भक्तियोगोऽभयद: स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ॥ ५३ ॥

જે આત્મશુદ્ધિ ઇચ્છે છે તેમણે સદા તમારા કમળચરણોનું ધ્યાન કરવું જોઈએ. જે સ્વધર્મને નિષ્ઠાથી આચરે અને અભયતા ઇચ્છે, તે ભક્તિયોગનો આશ્રય લે.

Verse 54

भवान् भक्तिमता लभ्यो दुर्लभ: सर्वदेहिनाम् । स्वाराज्यस्याप्यभिमत एकान्तेनात्मविद्गति: ॥ ५४ ॥

હે પ્રભુ, તમે ભક્ત માટે સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થાઓ છો, પરંતુ સર્વ દેહધારીઓ માટે દુર્લભ છો. સ્વર્ગરાજ્યથી પણ વધુ ઇચ્છનીય, એકાંત આત્મવિદોની પરમ ગતિ પણ તમે જ છો।

Verse 55

तं दुराराध्यमाराध्य सतामपि दुरापया । एकान्तभक्त्या को वाञ्छेत्पादमूलं विना बहि: ॥ ५५ ॥

હે પ્રભુ, તમે દુરારાધ્ય છો; સત્પુરુષોને પણ અન્ય સાધનોથી તમને પામવું કઠિન છે. પરંતુ એકાંત ભક્તિથી જ તમે પ્રસન્ન થાઓ છો; તો તમારા પાદમૂલ વિના બીજો માર્ગ કોણ ઇચ્છે?

Verse 56

यत्र निर्विष्टमरणं कृतान्तो नाभिमन्यते । विश्वं विध्वंसयन् वीर्यशौर्यविस्फूर्जितभ्रुवा ॥ ५६ ॥

જે ભક્તે તમારા કમળચરણોમાં પૂર્ણ શરણ લઈને મૃત્યુને પણ તુચ્છ કર્યું છે, તેની પાસે કૃતાંતરૂપ કાળ પણ નજીક આવતો નથી. છતાં એ જ કાળ તમારા ભ્રૂવિસ્તાર માત્રથી ક્ષણમાં સમગ્ર વિશ્વનો વિનાશ કરી શકે છે।

Verse 57

क्षणार्धेनापि तुलये न स्वर्गं नापुनर्भवम् । भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिष: ॥ ५७ ॥

ભગવદ્ભક્તના સંગનો લાભ અડધી ક્ષણ માટે પણ મળે તો મનુષ્ય ન સ્વર્ગને ન અપુનર્ભવ-મોક્ષને સમાન ગણે. તો પછી જન્મ-મરણના નિયમ હેઠળ રહેલા દેવતાઓના આશીર્વાદોમાં તેને શું રસ રહે?

Verse 58

अथानघाङ्‌घ्रेस्तव कीर्तितीर्थयो- रन्तर्बहि:स्‍नानविधूतपाप्मनाम् । भूतेष्वनुक्रोशसुसत्त्वशीलिनां स्यात्सङ्गमोऽनुग्रह एष नस्तव ॥ ५८ ॥

હે પ્રભુ! તમારા નિર્દોષ કમળચરણ સર્વમંગળના કારણ અને પાપમલના નાશક છે. તમારા ચરણોની ઉપાસનાથી અંતર-બાહ્ય શુદ્ધ થયેલા અને જીવ પર કરુણાવાન તમારા ભક્તોના સત્સંગનો આશીર્વાદ મને આપો—એ જ તમારો સાચો અનુગ્રહ છે.

Verse 59

न यस्य चित्तं बहिरर्थविभ्रमं तमोगुहायां च विशुद्धमाविशत् । यद्भक्तियोगानुगृहीतमञ्जसा मुनिर्विचष्टे ननु तत्र ते गतिम् ॥ ५९ ॥

જેનું ચિત્ત ભક્તિયોગના અનુગ્રહથી સંપૂર્ણ શુદ્ધ થયું છે, તે અંધકારકૂપ સમાન બાહ્ય વિષયમાયામાં ભ્રમિત થતો નથી. આ રીતે નિર્મળ બની ભક્ત સહજ રીતે આનંદથી તમારા નામ, યશ, રૂપ અને લીલાઓને સમજે છે.

Verse 60

यत्रेदं व्यज्यते विश्वं विश्वस्मिन्नवभाति यत् । तत् त्वं ब्रह्म परं ज्योतिराकाशमिव विस्तृतम् ॥ ६० ॥

હે પ્રભુ! આકાશ કે સૂર્યપ્રકાશની જેમ સર્વત્ર વ્યાપેલું જે નિરાકાર બ્રહ્મ છે, અને જેમાં આ સમગ્ર વિશ્વ પ્રગટ થઈ તેમાં જ પ્રકાશિત થાય છે—એ પરબ્રહ્મ, પરમ જ્યોતિ તમે જ છો.

Verse 61

यो माययेदं पुरुरूपयासृजद् बिभर्ति भूय: क्षपयत्यविक्रिय: । यद्भेदबुद्धि: सदिवात्मदु:स्थया त्वमात्मतन्त्रं भगवन् प्रतीमहि ॥ ६१ ॥

હે ભગવન! તમે તમારી માયાશક્તિથી અનેક રૂપોમાં આ જગત સર્જો છો, તેને સ્થિર હોય તેમ ધારણ કરો છો અને અંતે તેનો લય પણ કરો છો; છતાં તમે અવિકારી રહો છો. જીવ પોતાની આત્મદુઃસ્થિતિથી ભેદબુદ્ધિ કરીને તમને જગતથી જુદા માને છે; પરંતુ હું તમને સર્વથા સ્વતંત્ર પરમાત્મા તરીકે ઓળખું છું.

Verse 62

क्रियाकलापैरिदमेव योगिन: श्रद्धान्विता: साधु यजन्ति सिद्धये । भूतेन्द्रियान्त:करणोपलक्षितं वेदे च तन्त्रे च त एव कोविदा: ॥ ६२ ॥

હે પ્રભુ! પંચમહાભૂત, ઇન્દ્રિયો, મન, બુદ્ધિ, ભૌતિક અહંકાર અને સર્વનો નિયામક તમારા અંશ—પરમાત્મા—આ બધું મળીને તમારું વિશ્વરૂપ બને છે. ભક્તોથી ભિન્ન કર્મયોગી અને જ્ઞાનયોગી પણ પોતાની-પોતાની ક્રિયાઓ દ્વારા, શ્રદ્ધાપૂર્વક, સિદ્ધિ માટે તમારી જ ઉપાસના કરે છે. વેદ અને વેદાનુગ શાસ્ત્ર સર્વત્ર કહે છે કે પૂજ્ય માત્ર તમે જ છો—આ જ વેદનો નિષ્કર્ષ છે.

Verse 63

त्वमेक आद्य: पुरुष: सुप्तशक्ति- स्तया रज:सत्त्वतमो विभिद्यते । महानहं खं मरुदग्निवार्धरा: सुरर्षयो भूतगणा इदं यत: ॥ ६३ ॥

હે પ્રભુ! તમે જ એકમાત્ર આદ્ય પુરુષ, સર્વ કારણોના કારણ છો. સૃષ્ટિ પહેલાં તમારી માયા-શક્તિ સુપ્ત રહે છે; તે ઉદ્દીપિત થતાં રજ, સત્ત્વ અને તમ ગુણ કાર્ય કરે છે અને મહત્તત્ત્વ, અહંકાર, આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ, પૃથ્વી તથા દેવ-ઋષિ વગેરે પ્રગટ થઈ આ જગત સર્જાય છે.

Verse 64

सृष्टं स्वशक्त्येदमनुप्रविष्ट- श्चचतुर्विधं पुरमात्मांशकेन । अथो विदुस्तं पुरुषं सन्तमन्त- र्भुङ्क्ते हृषीकैर्मधु सारघं य: ॥ ६४ ॥

હે પ્રભુ! તમારી પોતાની શક્તિથી આ સૃષ્ટિ રચીને તમે તમારા આત્માંશથી તેમાં પ્રવેશો છો અને ચાર પ્રકારના રૂપોમાં સ્થિત રહો છો. જીવોના હૃદયમાં રહી તમે જાણો છો કે તેઓ ઇન્દ્રિયો દ્વારા કેવી રીતે ભોગ કરે છે. આ જગતનું કહેવાતું સુખ મધછત્તામાં સંગ્રહિત મધને માખીઓ ચાખે તેમ જ છે.

Verse 65

स एष लोकानतिचण्डवेगो विकर्षसि त्वं खलु कालयान: । भूतानि भूतैरनुमेयतत्त्वो घनावलीर्वायुरिवाविषह्य: ॥ ६५ ॥

હે પ્રભુ! તમે કાળરૂપે અતિ પ્રચંડ વેગથી લોકોને ખેંચી લો છો. તમારું તત્ત્વ પ્રત્યક્ષ અનુભવાતું નથી, પરંતુ જગતની ક્રિયાઓથી અનુમાન થાય છે કે સમયક્રમમાં બધું નાશ પામે છે—એક પ્રાણી બીજાથી ભક્ષિત થાય તેમ. તમે અસહ્ય પવનની જેમ આકાશના વાદળસમૂહોને વિખેરી નાખો છો.

Verse 66

प्रमत्तमुच्चैरिति कृत्यचिन्तया प्रवृद्धलोभं विषयेषु लालसम् । त्वमप्रमत्त: सहसाभिपद्यसे क्षुल्लेलिहानोऽहिरिवाखुमन्तक: ॥ ६६ ॥

હે પ્રભુ! જીવ કાર્યચિંતામાં મત્ત થઈ વિષયોમાં લાલસિત અને વધેલા લોભથી ગ્રસ્ત રહે છે. પરંતુ તમે સદા અપ్రమત્ત છો; સમય આવે ત્યારે તમે અચાનક તેને પકડી લો છો—જેમ ઉંદરને પકડનાર સાપ સહેલાઈથી તેને ગળી જાય છે.

Verse 67

कस्त्वत्पदाब्जं विजहाति पण्डितो यस्तेऽवमानव्ययमानकेतन: । विशङ्कयास्मद्गुरुरर्चति स्म यद् विनोपपत्तिं मनवश्चतुर्दश ॥ ६७ ॥

હે પ્રભુ! જે પંડિત જાણે છે કે તમારી આરાધના વિના જીવન વ્યર્થ થઈ જાય છે, તે તમારા પદ્મપદોને કેવી રીતે ત્યજી શકે? અમારા પિતા અને ગુરુ બ્રહ્માજીએ પણ નિઃશંકપણે તમારી પૂજા કરી, અને ચૌદ મનુઓએ તેમના પગલાં અનુસર્યા.

Verse 68

अथ त्वमसि नो ब्रह्मन् परमात्मन् विपश्चिताम् । विश्वं रुद्रभयध्वस्तमकुतश्चिद्भया गति: ॥ ६८ ॥

હે બ્રહ્મન, હે પરમાત્મન! વિદ્વાનો તમને જ પરબ્રહ્મ અને અંતર્યામી જાણે છે. રુદ્રના ભયથી કંપતા વિશ્વમાં પણ તમે જ્ઞાની ભક્તો માટે નિર્ભય શરણ-ગતિ છો.

Verse 69

इदं जपत भद्रं वो विशुद्धा नृपनन्दना: । स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो भगवत्यर्पिताशया: ॥ ६९ ॥

હે રાજપુત્રો! શુદ્ધ હૃદયથી તમારો રાજધર્મ નિષ્ઠાપૂર્વક આચરો. પ્રભુના ચરણકમળોમાં મન સ્થિર કરીને આ સ્તોત્રનો જપ કરો; તેથી તમારું સર્વ મંગળ થશે, કારણ કે ભગવાન પ્રસન્ન થશે.

Verse 70

तमेवात्मानमात्मस्थं सर्वभूतेष्ववस्थितम् । पूजयध्वं गृणन्तश्च ध्यायन्तश्चासकृद्धरिम् ॥ ७० ॥

એ હરિ જ પરમાત્મા સર્વ જીવોના હૃદયમાં સ્થિત છે; તમારા હૃદયમાં પણ એ જ છે. તેથી પ્રભુની પૂજા કરો, તેમની મહિમાનું ગાન કરો અને અવિરત હરિનું ધ્યાન કરો.

Verse 71

योगादेशमुपासाद्य धारयन्तो मुनिव्रता: । समाहितधिय: सर्व एतदभ्यसताद‍ृता: ॥ ७१ ॥

હે રાજકુમારો! પ્રાર્થના રૂપે મેં નામજપનો યોગમાર્ગ દર્શાવ્યો છે. તમે સૌએ આ સ્તોત્રને મનમાં ધારણ કરો; મુનિવ્રત લઈને, મૌનભાવથી, આદર અને એકાગ્રતાથી તેનો અભ્યાસ કરો.

Verse 72

इदमाह पुरास्माकं भगवान् विश्वसृक्पति: । भृग्वादीनामात्मजानां सिसृक्षु: संसिसृक्षताम् ॥ ७२ ॥

આ પ્રાર્થના અમને પ્રથમ ભગવાન બ્રહ્મા—સર્વ સર્જકોના અધિપતિ—એ કહી હતી. સર્જન કરવા ઇચ્છુક ભૃગુ આદિ તેમના પુત્રોને પણ સર્જનકાર્ય માટે આ જ સ્તોત્ર ઉપદેશાયું હતું.

Verse 73

ते वयं नोदिता: सर्वे प्रजासर्गे प्रजेश्वरा: । अनेन ध्वस्ततमस: सिसृक्ष्मो विविधा: प्रजा: ॥ ७३ ॥

બ્રહ્માજીએ જ્યારે અમને સર્વ પ્રજાપતિઓને પ્રજા-સર્જન માટે આદેશ આપ્યો, ત્યારે અમે પરમ પુરુષ ભગવાનની સ્તુતિ કરી; અજ્ઞાનનો અંધકાર નાશ પામ્યો અને અમે વિવિધ પ્રકારની પ્રજાઓ સર્જી શક્યા।

Verse 74

अथेदं नित्यदा युक्तो जपन्नवहित: पुमान् । अचिराच्छ्रेय आप्नोति वासुदेवपरायण: ॥ ७४ ॥

વાસુદેવમાં મન સદા લીન રાખીને જે ભક્ત શ્રદ્ધા અને સાવધાનીથી આ સ્તોત્રનો જપ કરે છે, તે વિલંબ વિના પરમ શ્રેય—જીવનની સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ—પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 75

श्रेयसामिह सर्वेषां ज्ञानं नि:श्रेयसं परम् । सुखं तरति दुष्पारं ज्ञाननौर्व्यसनार्णवम् ॥ ७५ ॥

આ સંસારમાં અનેક પ્રકારનાં શ્રેય છે, પરંતુ તેમાં જ્ઞાનને પરમ શ્રેય માનવામાં આવે છે; કારણ કે જ્ઞાનરૂપ નૌકાથી જ મનુષ્ય અજ્ઞાનરૂપ દુષ્પાર વ્યસન-સમુદ્રને પાર કરે છે।

Verse 76

य इमं श्रद्धया युक्तो मद्गीतं भगवत्स्तवम् । अधीयानो दुराराध्यं हरिमाराधयत्यसौ ॥ ७६ ॥

શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ મારી રચેલી અને ગાયેલ આ ભગવત્સ્તવનું પઠન કે ઉચ્ચાર કરનાર, દુર્આરાધ્ય ભગવાન હરિની પણ સહેલાઈથી આરાધના કરી તેમની કૃપા પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 77

विन्दते पुरुषोऽमुष्माद्यद्यदिच्छत्यसत्वरम् । मद्गीतगीतात्सुप्रीताच्छ्रेयसामेकवल्लभात् ॥ ७७ ॥

પરમ પુરુષ ભગવાન સર્વ શ્રેયના એકમાત્ર અતિપ્રિય લક્ષ્ય છે. જે મારા ગાયેલ આ ગીતને ગાય છે તે ભગવાનને પ્રસન્ન કરે છે; અને ભક્તિમાં સ્થિર રહી પ્રભુ પાસેથી ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 78

इदं य: कल्य उत्थाय प्राञ्जलि: श्रद्धयान्वित: । श‍ृणुयाच्छ्रावयेन्मर्त्यो मुच्यते कर्मबन्धनै: ॥ ७८ ॥

જે ભક્ત પ્રાતઃકાળે ઊઠીને શ્રદ્ધાસહિત હાથ જોડીને આ શિવજી ગાયેલું સ્તોત્ર સાંભળે અને બીજાને પણ સાંભળવાની સગવડ કરે, તે નિશ્ચયે કર્મબંધનથી મુક્ત થાય છે।

Verse 79

गीतं मयेदं नरदेवनन्दना: परस्य पुंस: परमात्मन: स्तवम् । जपन्त एकाग्रधियस्तपो महत् चरध्वमन्ते तत आप्स्यथेप्सितम् ॥ ७९ ॥

હે રાજપુત્રો! મેં ગાયેલું આ સ્તવ પરમ પુરુષ પરમાત્માને પ્રસન્ન કરવા માટે છે. એકાગ્ર ચિત્તે તેનો જપ કરો; તે મહાન તપસ્યા જેટલું અસરકારક છે. અંતે તમે ઇચ્છિત ફળ નિશ્ચયે પ્રાપ્ત કરશો।