Ashtama Skandha Adhyaya 6 - Srimad Bhagavatam | Gujarati | Vedapath

Vyasa

Ashtama SkandhaAdhyaya 639 Verses

Adhyaya 6

The Lord Appears to the Devas and Instructs the Truce; Mandara Is Brought for Churning

દેવતાઓના દુઃખ અને શરણાગતિ આગળ વધતાં બ્રહ્મા, શિવ અને સમવેત દેવગણ સામે શ્રીહરિ અતિપ્રચંડ તેજ સાથે પ્રગટ થયા, જેથી તેમની દૃષ્ટિ પણ દિપાઈ ગઈ. બ્રહ્મા અને શંકરે કૌસ્તુભ, લક્ષ્મી અને દિવ્ય આયુધોથી શોભિત મરકતવર્ણ ભગવાનનું સ્વરૂપ જોયું; દેવતાઓ ભક્તિથી દંડવત્ પડ્યા. બ્રહ્માએ પ્રભુના ગુણાતીતત્વ, જગતના કારણ-આધાર-લય સ્વરૂપ અને તેમને પામવાનો ઉપાય ભક્તિયોગ—એ વિષે તત્ત્વમય સ્તુતિ કરી. દેવતાઓએ માર્ગદર્શન માંગતાં ભગવાને કહ્યું—કાળને અનુકૂળ એવા અસુરો સાથે યુક્તિથી સંધિ કરો, મન્દરને દંડ અને વાસુકીને રશી બનાવી ક્ષીરસાગરનું મથન કરો; ધૈર્ય રાખો, કાલકૂટ વિષ ઊભરે તો પણ ભય ન રાખો અને વચ્ચે મળતી વસ્તુઓમાં લોભ ન કરશો. ભગવાન અંતર્ધાન થયા પછી દેવતાઓ બલિ પાસે ગયા; ઇન્દ્રનો વિષ્ણુપ્રેરિત પ્રસ્તાવ બલિએ સ્વીકાર્યો. બંને પક્ષે મન્દર ઉખેડ્યો, પણ થાકી ને પાડી દીધો જેથી ઘણા દબાઈ ગયા. ત્યારે ગરુડારૂઢ વિષ્ણુ આવ્યા, પડેલાંને જીવિત કર્યા અને સહેલાઈથી મન્દરને સમુદ્ર સુધી પહોંચાડ્યો—આગામી મથનની ભૂમિકા બની.

Shlokas

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवं स्तुत: सुरगणैर्भगवान् हरिरीश्वर: । तेषामाविरभूद् राजन्सहस्रार्कोदयद्युति: ॥ १ ॥

શ્રીશુકદેવ ગોસ્વામી બોલ્યા—હે રાજા પરીક્ષિત! દેવગણો અને બ્રહ્માજી દ્વારા આ રીતે સ્તુતિ પામીને પરમેશ્વર ભગવાન હરિ તેમના સમક્ષ પ્રગટ થયા. તેમની દેહકાંતિ જાણે એકસાથે હજાર સૂર્યોદય જેવી હતી.

Verse 2

श्रीएवं उक्त्वा हरिवंशेण शकुन्तला पुरो हृषीकेशम् । अभ्युपगम्य महाभागा हर्षेणाभिवाद्य भास्करम् ॥ २ ॥

પ્રભુના તેજથી દેવતાઓની દૃષ્ટિ અવરોધાઈ ગઈ. તેથી તેઓ ન આકાશ, ન દિશાઓ, ન ધરતી, ન પોતાને જોઈ શક્યા; તો સામે હાજર હૃષીકેશને કેવી રીતે જોઈ શકે?

Verse 3

विरिञ्चो भगवान्‍द‍ृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भ‍िरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥

બ્રહ્માજીએ શિવજી સાથે ભગવાનના તે સ્વરૂપને જોયું—સ્ફટિક જેવું સ્વચ્છ, મરકત મણિ જેવું શ્યામ, કમળગર્ભ જેવાં અરুণ નેત્રો; તપ્ત સોનાં જેવું પીળું કૌશેય વસ્ત્ર; પ્રસન્ન અને મનોહર સર્વાંગ, સુંદર મુખ અને રમ્ય ભ્રૂ. મહામણિ-જડિત મુકુટ, ભુજાઓમાં કેયૂર; કાનના આભૂષણોથી ઝગમગતા કપોલ અને કમળ સમું મુખ. કમરે કાંસી, હાથમાં વલયો, છાતીએ હાર, પગમાં નૂપુર; કણ્ઠે કૌસ્તુભ મણિ, ગળે વનમાળા, સાથે લક્ષ્મીદેવી; અને સુદર્શન આદિ દિવ્ય આયુધો મૂર્તિમાન થઈ સેવા કરતા હતા. આ રૂપ જોઈ બ્રહ્મા, શિવ અને સર્વ દેવગણ સાષ્ટાંગ દંડવત થઈ ધરતી પર પડી પ્રણામ કર્યા.

Verse 4

ભગવાન બ્રહ્માએ શિવજી સાથે પરમ પુરુષોત્તમનું તે સ્વચ્છ, મરકત-શ્યામ શરીર જોયું; કમળગર્ભ સમા અરুণ નેત્રો હતા. તપ્ત સુવર્ણ સમા પીત કૌશેય વસ્ત્રોથી શોભિત, પ્રસન્ન સર્વાંગ, સુમુખ અને સુંદર ભ્રૂવાળો પ્રભુ તેજસ્વી લાગ્યો.

Verse 5

તેમણે પ્રભુના મસ્તક પર મહામણિ-જડિત કિરીટ અને ભુજાઓ પર કેયૂર જોયાં. કાનના આભૂષણોથી કપોલ તેજસ્વી હતા અને સ્મિતથી શોભિત મુખકમળ ઝળહળતું હતું; એવી હરિ-મૂર્તિને બ્રહ્માએ શિવજી સાથે નિહાળી.

Verse 6

તેમણે પ્રભુની કમરે કાંસી, હાથમાં વલયો, છાતી પર હાર અને પગમાં નૂપુર જોયાં. કણ્ઠમાં કૌસ્તુભ મણિ ઝળહળતી હતી; વનમાળા ધારણ કરીને તેઓ લક્ષ્મીદેવીને સાથે ધારણ કરતા હતા.

Verse 7

સુદર્શન વગેરે પોતાના મૂર્તિમાન શસ્ત્રોથી ઉપાસિત એવા પરમ પુરુષને જોઈ દેવશ્રેષ્ઠ બ્રહ્માએ શિવજી સાથે સર્વ દેવગણો સહિત તરત જ સાષ્ટાંગ દંડવત્ થઈ ભૂમિ પર પડી પ્રણામ કર્યો અને સ્તુતિ કરી.

Verse 8

श्रीब्रह्मोवाच अजातजन्मस्थितिसंयमाया- गुणाय निर्वाणसुखार्णवाय । अणोरणिम्नेऽपरिगण्यधाम्ने

શ્રીબ્રહ્મા બોલ્યા—હે પ્રભુ! તમે અજન્મા હોવા છતાં અવતારરૂપે પ્રગટ અને તિરોહિત થતા રહો છો. તમે ગુણાતીત, નિર્વાણસુખના મહાસાગરના આશ્રય છો; અણુથી પણ અણુ, અચિંત્ય સત્તાવાળા પરમેશ્વરને અમે નમસ્કાર કરીએ છીએ.

Verse 9

रूपं तवैतत् पुरुषर्षभेज्यं श्रेयोऽर्थिभिर्वैदिकतान्त्रिकेण । योगेन धात: सह नस्त्रिलोकान् पश्याम्यमुष्मिन्नु ह विश्वमूर्तौ ॥ ९ ॥

હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હે પરમ નિયંતા! પરમ કલ્યાણ ઇચ્છનારાઓ વૈદિક-તાંત્રિક વિધિથી આપના આ સ્વરૂપની ઉપાસના કરે છે. પ્રભુ, આપના આ વિશ્વમૂર્તિ સ્વરૂપમાં અમે ત્રિલોકને দেখি છીએ.

Verse 10

त्वय्यग्र आसीत् त्वयि मध्य आसीत् त्वय्यन्त आसीदिदमात्मतन्त्रे । त्वमादिरन्तो जगतोऽस्य मध्यं घटस्य मृत्स्‍नेव पर: परस्मात् ॥ १० ॥

હે સ્વતંત્ર પ્રભુ! આ સમગ્ર જગત આરંભે આપમાં હતું, મધ્યે આપમાં સ્થિત છે અને અંતે પણ આપમાં જ લીન થાય છે. આપ જ તેનો આદિ, મધ્ય અને અંત છો—જેમ માટી ઘડાનું કારણ છે, ઘડાને ધારણ કરે છે અને તૂટ્યા પછી ઘડો માટીમાં જ પાછો જાય છે.

Verse 11

त्वं माययात्माश्रयया स्वयेदं निर्माय विश्वं तदनुप्रविष्ट: । पश्यन्ति युक्ता मनसा मनीषिणो गुणव्यवायेऽप्यगुणं विपश्चित: ॥ ११ ॥

હે પરમેશ્વર! આપ સ્વયંસિદ્ધ અને સંપૂર્ણ સ્વતંત્ર છો; અન્યની મદદ લેતા નથી. આપની આત્માશ્રિત માયાશક્તિથી આ વિશ્વ રચી તેમાં આપ જ પ્રવેશ કરો છો. ભક્તિયોગથી શુદ્ધ, શાસ્ત્રપ્રમાણમાં નિપુણ અને મનથી એકાગ્ર મનીષીઓ જુએ છે કે ગુણોના પરિવર્તનમાં રહેલા છતાં આપ ગુણાતીત અને અસંપૃક્ત છો.

Verse 12

यथाग्निमेधस्यमृतं च गोषु भुव्यन्नमम्बूद्यमने च वृत्तिम् । योगैर्मनुष्या अधियन्ति हि त्वां गुणेषु बुद्ध्या कवयो वदन्ति ॥ १२ ॥

જેમ લાકડામાંથી અગ્નિ, ગાયોમાંથી દૂધ, ધરતીમાંથી અન્ન અને પાણી, અને ઉદ્યોગોથી જીવનોપાર્જનની સમૃદ્ધિ મળે છે, તેમ ભક્તિયોગના અભ્યાસથી આ ભૌતિક જગતમાં રહીને પણ મનુષ્ય આપની કૃપા પ્રાપ્ત કરી શકે છે અને બુદ્ધિથી આપને સમીપ જઈ શકે છે. પુણ્યશીલ કવિઓ એમ જ કહે છે.

Verse 13

तं त्वां वयं नाथ समुज्जिहानं सरोजनाभातिचिरेप्सितार्थम् । द‍ृष्ट्वा गता निर्वृतमद्य सर्वे गजा दवार्ता इव गाङ्गमम्भ: ॥ १३ ॥

હે નાથ, હે સરોજનાભ! જેને દર્શવા અમે બહુ સમયથી ઇચ્છતા હતા, તે આપ આજે અમારા સમક્ષ પ્રગટ થયા છો. આપને જોઈને અમે સૌ પરમ નિર્વૃતિને પામ્યા છીએ—જેમ દાવાનળથી પીડિત હાથીઓ ગંગાજળ મળતાં અત્યંત આનંદિત થાય છે.

Verse 14

स त्वं विधत्स्वाखिललोकपाला वयं यदर्थास्तव पादमूलम् । समागतास्ते बहिरन्तरात्मन् किं वान्यविज्ञाप्यमशेषसाक्षिण: ॥ १४ ॥

હે અખિલ લોકપાલ! અમે દેવગણ તમારા ચરણકમળના મૂળે જે હેતુથી આવ્યા છીએ, તે પૂર્ણ કરો. તમે અંદર-બહાર સર્વના સાક્ષી છો; તમને કશું અજાણ નથી, તેથી ફરીથી વિનંતી કરવી જરૂરી નથી.

Verse 15

अहं गिरित्रश्च सुरादयो ये दक्षादयोऽग्नेरिव केतवस्ते । किं वा विदामेश पृथग्विभाता विधत्स्व शं नो द्विजदेवमन्त्रम् ॥ १५ ॥

હું બ્રહ્મા, ગિરિત્ર શિવ અને અન્ય દેવગણ, તેમજ દક્ષ વગેરે પ્રજાપતિઓ—તમારા મૂળ અગ્નિમાંથી પ્રકાશિત ચિંગારીઓ સમાન છીએ. હે ઈશ! અમે તમારા અંશ છીએ; તો આપણું કલ્યાણ શું તે અમે શું જાણીએ? હે પરમ પ્રભુ, બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓને યોગ્ય એવો મુક્તિનો ઉપાય અમને આપો.

Verse 16

श्रीशुक उवाच एवं विरिञ्चादिभिरीडितस्तद् विज्ञाय तेषां हृदयं यथैव । जगाद जीमूतगभीरया गिरा बद्धाञ्जलीन्संवृतसर्वकारकान् ॥ १६ ॥

શ્રીશુકદેવ ગોસ્વામીએ કહ્યું—બ્રહ્મા આદિ દેવોએ આ રીતે સ્તુતિ કરી ત્યારે ભગવાને તેમના હૃદયનો અભિપ્રાય યથાવત જાણ્યો. પછી મેઘગર્જના જેવી ગંભીર વાણીથી, અંજલિ બાંધી ધ્યાનપૂર્વક ઊભેલા દેવોને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 17

एक एवेश्वरस्तस्मिन्सुरकार्ये सुरेश्वर: । विहर्तुकामस्तानाह समुद्रोन्मथनादिभि: ॥ १७ ॥

દેવતાઓના સ્વામી એવા પરમેશ્વર એકલા જ દેવકાર્ય કરવા સમર્થ હતા, છતાં સમુદ્રમંથન વગેરે લીલામાં રમવા ઇચ્છ્યા. તેથી તેમણે દેવોને આ રીતે કહ્યું.

Verse 18

श्रीभगवानुवाच हन्त ब्रह्मन्नहो शम्भो हे देवा मम भाषितम् । श‍ृणुतावहिता: सर्वे श्रेयो व: स्याद् यथा सुरा: ॥ १८ ॥

શ્રીભગવાન બોલ્યા—હે બ્રહ્મન! અહો શંભો! હે દેવગણ! તમે બધા ધ્યાનપૂર્વક મારી વાત સાંભળો; હું જે કહું તે તમારાં સૌનાં કલ્યાણ માટે થશે.

Verse 19

यात दानवदैतेयैस्तावत् सन्धिर्विधीयताम् । कालेनानुगृहीतैस्तैर्यावद् वो भव आत्मन: ॥ १९ ॥

જ્યાં સુધી તમે સમૃદ્ધ ન થાઓ, ત્યાં સુધી કાળથી અનુકૂળ થયેલા દાનવ‑દૈત્યებთან સંધિ કરો, જેથી તમારું સ્વહિત ટકી રહે।

Verse 20

अरयोऽपि हि सन्धेया: सति कार्यार्थगौरवे । अहिमूषिकवद् देवा ह्यर्थस्य पदवीं गतै: ॥ २० ॥

કાર્ય અને સ્વાર્થનું ગૌરવ હોય ત્યારે શત્રુઓ સાથે પણ સંધિ કરવી પડે. હે દેવો, સ્વાર્થસિદ્ધિ માટે સાપ‑ઉંદર ન્યાય પ્રમાણે વર્તવું જોઈએ।

Verse 21

अमृतोत्पादने यत्न: क्रियतामविलम्बितम् । यस्य पीतस्य वै जन्तुर्मृत्युग्रस्तोऽमरो भवेत् ॥ २१ ॥

અમૃત ઉત્પન્ન કરવાનો પ્રયત્ન તરત, વિલંબ વિના કરો; તેને પીવાથી મૃત્યુગ્રસ્ત પ્રાણી પણ અમર બની જાય છે।

Verse 22

क्षिप्‍त्वा क्षीरोदधौ सर्वा वीरुत्तृणलतौषधी: । मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ २२ ॥ सहायेन मया देवा निर्मन्थध्वमतन्द्रिता: । क्लेशभाजो भविष्यन्ति दैत्या यूयं फलग्रहा: ॥ २३ ॥

હે દેવો, ક્ષીરસાગરમાં સર્વ પ્રકારની વનસ્પતિ, તૃણ, લતા અને ઔષધિઓ નાખો. પછી મન્દર પર્વતને મથાણું અને વાસુકિને દોરી બનાવી, મારી સહાયથી, અપ્રમાદ રહી ક્ષીરસાગરનું મથન કરો।

Verse 23

આ રીતે મથનમાં દૈત્યોએ કષ્ટ ભોગવવું પડશે; પરંતુ હે દેવો, ફળના ગ્રહણકર્તા તમે જ થશો—સમુદ્રમાંથી ઉત્પન્ન અમૃત તમને જ મળશે।

Verse 24

यूयं तदनुमोदध्वं यदिच्छन्त्यसुरा: सुरा: । न संरम्भेण सिध्यन्ति सर्वार्था: सान्‍त्वया यथा ॥ २४ ॥

હે દેવો! ધૈર્ય અને શાંતિથી સર્વ કાર્ય સિદ્ધ થાય છે; ક્રોધથી લક્ષ્ય સિદ્ધ થતું નથી. તેથી અસુરો જે માંગે તેમાં સંમતિ આપો.

Verse 25

न भेतव्यं कालकूटाद् विषाज्जलधिसम्भवात् । लोभ: कार्यो न वो जातु रोष: कामस्तु वस्तुषु ॥ २५ ॥

ક્ષીરસમુદ્રમાંથી ‘કાલકૂટ’ નામનું વિષ ઉત્પન્ન થશે; તેનાથી ભય ન રાખો. અને મથનથી વિવિધ પદાર્થો નીકળે ત્યારે લોભ, મેળવવાની ઉતાવળ કે ક્રોધ—કદી ન કરશો.

Verse 26

श्रीशुक उवाच इति देवान्समादिश्य भगवान् पुरुषोत्तम: । तेषामन्तर्दधे राजन्स्वच्छन्दगतिरीश्वर: ॥ २६ ॥

શ્રીશુકદેવ બોલ્યા—હે રાજા પરીક્ષિત! આ રીતે દેવોને ઉપદેશ આપી સ્વેચ્છાગતિ સ્વતંત્ર ઈશ્વર, પુરુષોત્તમ ભગવાન, તેમની નજરમાંથી અંતર્ધાન થયા.

Verse 27

अथ तस्मै भगवते नमस्कृत्य पितामह: । भवश्च जग्मतु: स्वं स्वं धामोपेयुर्बलिं सुरा: ॥ २७ ॥

પછી પિતામહ બ્રહ્મા અને ભવ (શિવ) એ ભગવાનને નમસ્કાર કરીને પોતાના-પોતાના ધામે ગયા. ત્યારબાદ બધા દેવો મહારાજ બલિ પાસે પહોંચ્યા.

Verse 28

द‍ृष्ट्वारीनप्यसंयत्ताञ्जातक्षोभान्स्वनायकान् । न्यषेधद् दैत्यराट् श्लोक्य: सन्धिविग्रहकालवित् ॥ २८ ॥

પોતાના નાયકો ક્રોધિત થઈ શત્રુઓને મારવા તત્પર હતા તે જોઈને પણ, દેવો યુદ્ધભાવ વિના આવી રહ્યા છે એમ જોઈ, સંધિ અને વિગ્રહનો સમય જાણનાર પ્રસિદ્ધ દૈત્યરાજ બલિએ તેમને રોક્યા.

Verse 29

ते वैरोचनिमासीनं गुप्तं चासुरयूथपै: । श्रिया परमया जुष्टं जिताशेषमुपागमन् ॥ २९ ॥

દેવતાઓ વૈરોચનપુત્ર બલી મહારાજ પાસે આવ્યા અને તેની નજીક બેઠા. બલી અસુરસેનાપતિઓથી રક્ષિત, પરમ ઐશ્વર્યથી યુક્ત અને સમગ્ર વિશ્વને જીતેલો હતો.

Verse 30

महेन्द्र: श्लक्ष्णया वाचा सान्‍त्वयित्वा महामति: । अभ्यभाषत तत् सर्वं शिक्षितं पुरुषोत्तमात् ॥ ३० ॥

મહેન્દ્રે મૃદુ વાણીથી તે મહામતિ બલીને સંતોષ આપી, પુરુષોત્તમ ભગવાન વિષ્ણુ પાસેથી શીખેલા સર્વ પ્રસ્તાવો વિનયપૂર્વક રજૂ કર્યા.

Verse 31

तत्त्वरोचत दैत्यस्य तत्रान्ये येऽसुराधिपा: । शम्बरोऽरिष्टनेमिश्च ये च त्रिपुरवासिन: ॥ ३१ ॥

ઇન્દ્રે રજૂ કરેલા પ્રસ્તાવો દૈત્યરાજ બલીને તરત જ ગમ્યા. શંબર અને અરીષ્ટનેમિ વગેરે અસુરાધિપો તથા ત્રિપુરના સર્વ નિવાસીઓએ પણ તેને ક્ષણમાં સ્વીકારી લીધા.

Verse 32

ततो देवासुरा: कृत्वा संविदं कृतसौहृदा: । उद्यमं परमं चक्रुरमृतार्थे परन्तप ॥ ३२ ॥

હે શત્રુદમન પરીક્ષિત! ત્યારબાદ દેવો અને અસુરોએ સૌહાર્દ સ્થાપી સંધિ કરી. પછી અમૃત માટે તેમણે મહાન પ્રયત્ન આરંભ્યો.

Verse 33

ततस्ते मन्दरगिरिमोजसोत्पाट्य दुर्मदा: । नदन्त उदधिं निन्यु: शक्ता: परिघबाहव: ॥ ३३ ॥

ત્યારબાદ અત્યંત શક્તિશાળી દેવો અને અસુરો, ગદાસમાન દૃઢ ભુજાવાળા, દર્પથી ઉન્મત્ત થઈ મન્દરગિરિને બળપૂર્વક ઉપાડી કાઢ્યો. ગર્જના કરતાં તેઓ તેને ક્ષીરસાગર તરફ લઈ ગયા.

Verse 34

दूरभारोद्वहश्रान्ता: शक्रवैरोचनादय: । अपारयन्तस्तं वोढुं विवशा विजहु: पथि ॥ ३४ ॥

દૂર સુધી ભારે પર્વત વહન કરતાં કરતાં શક્ર, વૈરોચન (બલી) વગેરે દેવો અને દૈત્યો થાકી ગયા. તેને ઉઠાવી ન શકતાં તેમણે માર્ગમાં જ છોડ્યો.

Verse 35

निपतन्स गिरिस्तत्र बहूनमरदानवान् । चूर्णयामास महता भारेण कनकाचल: ॥ ३५ ॥

ત્યારે સોનાથી બનેલો અત્યંત ભારે મન્દર પર્વત પડી ગયો અને પોતાના મહાભારથી અનેક દેવો તથા દૈત્યોને ચૂર્ણ કરી નાખ્યા.

Verse 36

तांस्तथा भग्नमनसो भग्नबाहूरुकन्धरान् । विज्ञाय भगवांस्तत्र बभूव गरुडध्वज: ॥ ३६ ॥

તેમના મન તૂટી ગયા હતા અને તેમની બાહુઓ, જાંઘો તથા ખભા તૂટી ગયા હતા. આ જાણીને સર્વજ્ઞ ભગવાન ગરુડધ્વજ ત્યાં પ્રગટ થયા.

Verse 37

गिरिपातविनिष्पिष्टान्विलोक्यामरदानवान् । ईक्षया जीवयामास निर्जरान् निर्व्रणान् यथा ॥ ३७ ॥

પર્વત પડવાથી ચકનાચૂર થયેલા દેવો અને દૈત્યોને જોઈ ભગવાને માત્ર પોતાની દૃષ્ટિથી તેમને જીવંત કર્યા. તેઓ શોકમુક્ત થયા અને શરીરે કોઈ ઘા પણ ન રહ્યો.

Verse 38

गिरिं चारोप्य गरुडे हस्तेनैकेन लीलया । आरुह्य प्रययावब्धिं सुरासुरगणैर्वृत: ॥ ३८ ॥

ભગવાને એક હાથથી લીલાપૂર્વક પર્વત ઉઠાવી ગરુડની પીઠ પર મૂક્યો. પછી પોતે પણ ગરુડ પર આરુઢ થઈ, દેવ-દૈત્યગણોથી ઘેરાઈ ક્ષીરસમુદ્ર તરફ ગયા.

Verse 39

अवरोप्य गिरिं स्कन्धात् सुपर्ण: पततां वर: । ययौ जलान्त उत्सृज्य हरिणा स विसर्जित: ॥ ३९ ॥

ત્યારબાદ પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગરુડે મન્દર પર્વતને પોતાના ખભા પરથી ઉતારી જળની નજીક લઈ આવ્યો. પછી ભગવાન હરિની આજ્ઞાથી તે સ્થાન છોડીને તે ચાલ્યો ગયો.

Frequently Asked Questions

Why does Lord Viṣṇu tell the demigods to make peace with the asuras in Bhagavatam 8.6?

The chapter states that the asuras were ‘favored by time’ (kāla), so direct confrontation would not yield the devas’ welfare. Viṣṇu teaches upāya-kauśalya: for a higher objective (amṛta and restoration of cosmic balance), one may adopt a temporary truce—even with enemies—while remaining internally steady and dharmically guided.

How is the Lord described when He appears before Brahmā and Śiva, and what is the theological point of that vision?

He is described as radiantly effulgent (blinding like thousands of suns), yet personally beautiful: marakata-like dark complexion, lotus-reddish eyes, yellow garments, jeweled helmet, ornaments, garlands, Kaustubha, weapons, and Lakṣmī. The theological point is that Bhagavān is simultaneously transcendent (beyond guṇas and ordinary perception) and personal (sac-cid-ānanda vigraha), approachable through devotion rather than material vision.

What is the significance of kālakūṭa poison being predicted before the churning begins?

Viṣṇu’s warning frames the churning as a process where dangerous and distracting byproducts appear before the final goal (amṛta). It teaches steadiness (kṣānti/śānti), freedom from fear and greed, and trust in divine oversight—an ethical and spiritual template for pursuing higher ends without being derailed by intermediate crises or temptations.

Who is Bali in this chapter, and why does he accept Indra’s proposal?

Bali Mahārāja, son of Virocana, is the asura king portrayed as politically discerning—knowing when to fight and when to make peace. He accepts because the devas approach without hostility and because the proposal promises a strategic advantage (participation in producing nectar), aligning with statecraft even within asuric power politics.