Mantra 1

Sukta 70

Sanskrit (Devanagari)

वीलु चिदारुजत्नुभिर्गुहा चिदिन्द्र वह्निभिः । अविन्द उस्रिया अनु

IAST Transliteration

vīlú cid ārujatnúbhir gúhā cid indra váhnibhiḥ | avínda usríyā́ ánu

English Translation (Griffith/Whitney)

Even the fastness didst thou rend with rending powers; even in the cave, O Indra, with thy impelling bearers. Thou foundest, thereafter, the ruddy kine.

Translation

હે ઇન્દ્ર! તું ફાડનાર શક્તિઓથી દૃઢ કિલ્લા સમા અવરોધને પણ ચીરી નાખ્યો; ગુહામાં પણ તું પોતાના પ્રેરક વહ્નિ-વાહકો સાથે પ્રવેશ્યો. ત્યાર પછી તું ઉસ્રિયા—લાલીમાવાળી ગાયો—ને શોધી કાઢી.

Word by Word

• वीळु: the enclosure/cave (covering)
• वीळु: Karma
• Type: Noun
• Root: वीळु (प्रातिपदिक; ‘आवरण/गुहा/आच्छादन’ अर्थे) अथवा ‘वीळु’ इति नपुंसकलिङ्ग-शब्दः

• चित्: indeed/even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• आ: towards; forth (prefix)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• अरुजत्: (he) broke/opened
• अरुजत्: —
• Type: Verb
• Root: रुज् (धातु) + आ (उपसर्ग) → ‘आ-रुज्’

• नुभिः: with helpers/impulses (as instruments)
• नुभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: नु (प्रातिपदिक; ‘नु’/‘नुभ्’ इत्यस्य साधन-शब्दः; ‘नु’ = नुति/प्रेरणा/सहाय-भावः इत्यर्थे)

• गुहाः: caves, hiding-places
• गुहाः: Karma
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक)

• चित्: even/indeed
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: —
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वह्निभिः: with the bearers/impellers (vahnis)
• वह्निभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)

• अविन्दः: you found
• अविन्दः: —
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु) + अव (उपसर्ग) → ‘अव-विद्’

• उस्रियाः: the ruddy cows (or rays)
• उस्रियाः: Karma
• Type: Noun
• Root: उस्रिया (प्रातिपदिक; ‘उसर’/‘उषस्’ सम्बन्धि; प्रायः ‘गावः/किरणाः’ अर्थे)

• अनु: after; along (following)
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

Attribution

Rishi: Rigvedic attribution (Indra-hymn tradition; in AV 20 typically borrowed from RV—exact r̥ṣi depends on RV source of the verse)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh/Jagati-type cadence (as in many RV Indra verses; AV 20 preserves RV meters)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Confront hard obstacle → forceful rupture → triumphant recovery.","listener_experience":"Empowerment and relief; sense that something sealed can indeed open.","intensity":9}