Mantra 8

Sukta 96

Sanskrit (Devanagari)

सहस्राक्षेण शतवीर्येण शतायुषा हविषाहार्षमेनम्। इन्द्रो यथैनं शरदो नयात्यति विश्वस्य दुरितस्य पारम्

IAST Transliteration

sahasrākṣéṇa śatávīryeṇa śatā́yuṣā havíṣā́ ā́ harṣam enam | índro yáthainaṃ śarádo nayā́ty áti víśvasya duritásya pā́ram

English Translation (Griffith/Whitney)

With thousand-eyed, hundred-strong, hundred-lived oblation I cheer him up; so that Indra may lead him through the autumns, beyond the farther shore of all distress.

Translation

હજાર આંખોવાળી, સોવીર્યવાળી, સોઆયુષ્યવાળી હવિષા વડે હું એને હર્ષિત કરું છું. જેથી ઇન્દ્ર એને શરદઋતુઓમાંથી પસાર કરાવી, સર્વ દુઃખ-દુરિતના પર પારના કિનારે લઈ જાય.

Word by Word

• सहस्राक्षेण: with the thousand-eyed (one)
• सहस्राक्षेण: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: सहस्राक्ष (प्रातिपदिक; सहस्र + अक्ष)

• शतवीर्येण: with hundredfold strength
• शतवीर्येण: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: शतवीर्य (प्रातिपदिक; शत + वीर्य)

• शतायुषा: with a hundredfold lifespan
• शतायुषा: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: शतायुस् (प्रातिपदिक; शत + आयुस्)

• हविषा: with oblation
• हविषा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• आहर्षम्: I gladdened / I made (him) rejoice
• आहर्षम्: Kartā
• Type: Verb (finite form used as injunctive/aorist in Vedic) / verbal form
• Root: हृष् (धातु) → आ-हर्ष (कृदन्त/भाववाचक-प्रातिपदिक)

• एनम्: him
• एनम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एनम्

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• यथा: as, so that
• यथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• एनम्: him
• एनम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एनम्

• शरदः: autumns; years
• शरदः: Karma
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)

• नयाति: leads
• नयाति: Kartā
• Type: Verb
• Root: नी (धातु; नयति)

• अति: beyond, across
• अति: —
• Type: Indeclinable
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय)

• विश्वस्य: of all
• विश्वस्य: —
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• दुरितस्य: of misfortune/evil
• दुरितस्य: —
• Type: Noun
• Root: दुरित (प्रातिपदिक)

• पारम्: the farther shore; the end
• पारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पार (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: RV-derived AV 20 layer; attribution uncertain without anukramaṇī.

Devata: Indra (with durita as adversarial condition)

Chandas: RV-style; likely Triṣṭubh (verification pending).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From fatigue/distress to uplift and victorious passage beyond suffering.","listener_experience":"Energized confidence; sense of being escorted by a powerful ally.","intensity":7}