Mantra 2

Sukta 6

Sanskrit (Devanagari)

तं भूमिश्चाग्निश्चौषधयश्च वनस्पतयश्च वानस्पत्याश्च वीरुधश्चानुव्यऽचलन्

IAST Transliteration

táṃ bhū́miś cāgníś coṣádhayaś ca vanaspátayaś ca vānaspatyā́ś ca vīrúdhaś cā́nu vy-àcalan

English Translation (Griffith/Whitney)

After him moved Earth and Agni; the herbs moved, and the forest-lords, and the forest-growths, and the creeping plants moved after him.

Translation

તેના પાછળ પૃથ્વી અને અગ્નિ ચાલ્યા; ઔષધિઓ ચાલ્યાં, અને વનસ્પતિ-પતિઓ, અને વાનસ્પત્ય (વનની ઉપજ), અને વીરુધો (લતા-વેલીઓ/સરિસૃપ વનસ્પતિઓ) પણ તેના અનુગામી બની ચાલ્યાં.

Word by Word

• तम्: him / that (one)
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भूमिः: the Earth
• भूमिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अग्निः: Fire (Agni)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• औषधयः: herbs, medicinal plants
• औषधयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: औषधि (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• वनस्पतयः: lords of the forest; trees
• वनस्पतयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वनस्पति (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• वानस्पत्याः: forest-products / tree-born (plants)
• वानस्पत्याः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective (substantivized)
• Root: वानस्पत्य (प्रातिपदिक; वनस्पति-सम्बन्धिन्)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• वीरुधः: creepers, climbing plants
• वीरुधः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वीरुध् (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अनुव्यचलन्: followed; moved after (him/that)
• अनुव्यचलन्: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु + व्य् + चल् (धातु: चल् ‘to move’)

Attribution

Rishi: To be confirmed from Anukramaṇī for AV 15.6.

Devata: Bhūmi, Agni, Oṣadhis, Vanaspatis (collective natural powers).

Chandas: Catalogue-prose / mixed; to be verified.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at nature’s procession → calm assurance of support.","listener_experience":"A swelling sense of being accompanied by earth and green life.","intensity":5}