Mantra 18

Sukta 10

Sanskrit (Devanagari)

क्रव्यादानुवर्तयन्मृत्युना च पुरोहितम्। त्रिषन्धे प्रेहि सेनया जयामित्रान् प्र पद्यस्व

IAST Transliteration

kravyādā́nu-vártayan mṛtyúnā ca puróhitaṃ | tríṣandhe préhi sénayā jáyā́mitrā́n prá padyasva ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Pursuing the flesh-devourers, and with Death for thine ally, smite first the foeman’s leader set in front. At the threefold junction go forth with the host: conquer the enemies; advance and set thy foot upon them.

Translation

ક્રવ્યાદો (માંસાહારી ભક્ષકો)ને પીછો કરતાં, અને મૃత్యુને સાથી રાખીને, આગળ ગોઠવાયેલા શત્રુના નેતાને સૌપ્રથમ પ્રહાર કર. ત્રિસંધિ (ત્રિ-સંધિ) પર સેનાસહિત આગળ વધ; શત્રુઓને જીત; આગળ ધસી જઈ તેમના ઉપર પગ મૂકી સ્થિર થા.

Word by Word

• क्रव्यादानुवर्तयन्: (he) causing the flesh-eaters to follow / leading the flesh-devourers
• क्रव्यादानुवर्तयन्: Kartā
• Type: Adjective/Participle
• Root: क्रव्याद (प्रातिपदिक) + अनु-√वृत् (वर्तयति) धातु

• मृत्युना: with Death
• मृत्युना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• पुरोहितम्: the purohita / one placed in front (as priest/leader)
• पुरोहितम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुरोहित (प्रातिपदिक)

• त्रिषन्धे: at the three junctions (of time/space)
• त्रिषन्धे: Adhikaraṇa
• Type: Noun (compound)
• Root: त्रि (संख्या) + सन्धि (प्रातिपदिक)

• प्रेहि: go forth! depart!
• प्रेहि: —
• Type: Verb
• Root: प्र-√इ (एति) धातु

• सेनया: with (your) army
• सेनया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: सेना (प्रातिपदिक)

• जय: conquer!
• जय: —
• Type: Verb
• Root: √जि (जयति) धातु

• अमित्रान्: enemies
• अमित्रान्: Karma
• Type: Noun
• Root: अमित्र (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• पद्यस्व: advance! set forth / proceed
• पद्यस्व: —
• Type: Verb
• Root: प्र-√पद् (पद्यते) धातु

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (war/abhicāra complex; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī tradition).

Devata: Senā (Army) with allied personifications (Mṛtyu; kravyāda forces) directed against the Amitras.

Chandas: Anuṣṭubh (predominant in this complex).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From grim summoning of devourers/death to an accelerating command to advance and trample.","listener_experience":"Adrenalized determination; sense of ominous power backing the host.","intensity":8}