Chapter 11: Wisdom

Verse 1

अष्टावक्र उवाच ॥ भावाभावविकारश्च स्वभावादिति निश्चयी । निर्विकारो गतक्लेशः सुखेनैवोपशाम्यति ॥ ११-१॥

અષ્ટાવક્ર બોલ્યા—ભાવ અને અભાવના વિકારો સ્વભાવથી જ છે એવો નિશ્ચય કરનાર નિર્વિકાર અને ક્લેશરહિત થઈ સહજ શાંતિ પામે છે.

Verse 2

ईश्वरः सर्वनिर्माता नेहान्य इति निश्चयी । अन्तर्गलितसर्वाशः शान्तः क्वापि न सज्जते ॥ ११-२॥

ઈશ્વર જ સર્વનો નિર્માતા છે અને અહીં બીજું કંઈ નથી એવો નિશ્ચય કરનારની બધી આશાઓ અંતરમાં ઓગળી જાય છે; તે શાંત રહી ક્યાંય આસક્ત થતો નથી.

Verse 3

आपदः सम्पदः काले दैवादेवेति निश्चयी । तृप्तः स्वस्थेन्द्रियो नित्यं न वाञ्छति न शोचति ॥ ११-३॥

આપત્તિ અને સંપત્તિ કાળ અને દૈવથી જ આવે છે એવો દૃઢ નિશ્ચય ધરાવનાર સદા તૃપ્ત, ઇન્દ્રિયો સ્થિર રાખી, ન ઇચ્છે છે ન શોક કરે છે.

Verse 4

सुखदुःखे जन्ममृत्यू दैवादेवेति निश्चयी । साध्यादर्शी निरायासः कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ ११-४॥

સુખ-દુઃખ અને જન્મ-મરણ દૈવથી જ છે એવો નિશ્ચય ધરાવનાર અનિવાર્યતાને જોઈ નિરાયાસ રહે છે અને કર્મ કરતાં પણ લિપ્ત થતો નથી.

Verse 5

चिन्तया जायते दुःखं नान्यथेहेति निश्चयी । तया हीनः सुखी शान्तः सर्वत्र गलितस्पृहः ॥ ११-५॥

દુઃખ ચિંતાથી જ જન્મે છે, બીજાં કારણથી નહીં એવો નિશ્ચય ધરાવનાર ચિંતાથી મુક્ત થઈ સુખી, શાંત અને સર્વત્ર સ્પૃહારહિત બને છે.

Verse 6

नाहं देहो न मे देहो बोधोऽहमिति निश्चयी । कैवल्यमिव सम्प्राप्तो न स्मरत्यकृतं कृतम् ॥ ११-६॥

હું દેહ નથી, દેહ મારો નથી, હું શુદ્ધ બોધ છું એવો દૃઢ નિશ્ચય ધરાવનાર જાણે કૈવલ્ય પ્રાપ્ત કરીને કરેલાં અને ન કરેલાં કર્મોનું સ્મરણ કરતો નથી.

Verse 7

आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमहमेवेति निश्चयी । निर्विकल्पः शुचिः शान्तः प्राप्ताप्राप्तविनिर्वृतः ॥ ११-७॥

બ્રહ્માથી લઈને અતિ સૂક્ષ્મ જીવ સુધી સર્વ હું જ છું એવો નિશ્ચય ધરાવનાર નિર્વિકલ્પ, શુદ્ધ, શાંત અને પ્રાપ્તિ-અપ્રાપ્તિથી પર રહે છે.

Verse 8

नानाश्चर्यमिदं विश्वं न किञ्चिदिति निश्चयी । निर्वासनः स्फूर्तिमात्रो न किञ्चिदिव शाम्यति ॥ ११-८॥

આ વિશ્વ અનેક આશ્ચર્યોથી ભરેલું છે, છતાં પરમાર્થમાં કશું નથી એવો દૃઢ નિશ્ચય ધરાવનાર વાસનારહિત, ચૈતન્યસ્ફૂર્તિમાત્ર બની, જાણે કશું નથી તેમ શાંતિ પામે છે.