Sutra 15
Devanagari script
दूष्यमहामात्रपुत्रमात्मसंभावितं वा सत्त्री राजपुत्रस्त्वं शत्रुभयादिह न्यस्तोऽसि इत्युपजपेत् ॥ कZ_०५.१.१५ ॥
Transliteration
dūṣyamahāmātraputram ātmasaṃbhāvitaṃ vā sattrī rājaputras tvaṃ śatrubhayād iha nyasto 'si ity upajapet
Translation
સત્ત્રી (ગુપ્તચર) એ દૂષિત વ્યક્તિના અથવા ઉચ્ચ અધિકારીના પુત્રને—અથવા આત્મમહત્ત્વ/મહત્ત્વાકાંક્ષા ધરાવનારને—એકાંતમાં આ રીતે સમજાવવો જોઈએ: “તું રાજપુત્ર છે; શત્રુભયથી તને અહીં (છુપાવીને) રાખવામાં આવ્યો છે।”
Word by Word
दूष्यcorruptible / tainted / to be discredited
दूष्य:
TypeAdjective
Rootदूष्य (दुष्/दूष्-धातु से निष्पन्न)
Formप्रथमा/द्वितीया एकवचन; नपुंसकलिङ्ग (विशेषण-रूप, ‘दूष्य’ = दूषणीय/दूषित)
महामात्र-पुत्रम्the son of a high officer (mahāmātra)
महामात्र-पुत्रम्:
TypeNoun
Rootमहामात्र + पुत्र
Formद्वितीया एकवचन; पुल्लिङ्ग; ‘महामात्रस्य पुत्रः’
आत्म-सम्भावितम्self-important / self-conceited
आत्म-सम्भावितम्:
TypeAdjective (Past passive participle)
Rootसम् + भू (सम्भव) → सम्भावित (कृदन्त)
Formद्वितीया एकवचन; पुल्लिङ्ग/नपुंसक (यहाँ ‘…पुत्रम्’ का विशेषण); ‘आत्मना सम्भावितः’ = स्वयम् अपने को योग्य/महत्त्वपूर्ण मानने वाला
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक निपात
सत्त्रीa female spy / female agent
सत्त्री:
TypeNoun
Rootसत्त्री (स्त्रीलिङ्ग)
Formप्रथमा एकवचन; स्त्रीलिङ्ग
राजपुत्रःa prince / king’s son
राजपुत्रः:
TypeNoun
Rootराज + पुत्र
Formप्रथमा एकवचन; पुल्लिङ्ग; ‘राज्ञः पुत्रः’
त्वम्you
त्वम्:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formप्रथमा एकवचन; मध्यमपुरुष
शत्रु-भयात्from fear of the enemy
शत्रु-भयात्:
TypeNoun
Rootशत्रु + भय
Formपञ्चमी एकवचन; नपुंसकलिङ्ग; ‘शत्रोः भयम्’ → ‘शत्रुभय’
इहhere
इह:
TypeIndeclinable
Rootइह
Formदेशवाचक अव्यय
न्यस्तःplaced / deposited (here)
न्यस्तः:
TypeParticiple (PPP)
Rootनि + अस्/स्था (न्यास/न्यस्त, कृदन्त)
Formप्रथमा एकवचन; पुल्लिङ्ग; ‘न्यस्’ = स्थापित/रखा गया
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस्
Formलट्; मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
इतिthus (saying)
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formउद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय
उपजपेत्he should whisper/instigate (by repeated confidential suggestion)
उपजपेत्:
TypeVerb
Rootउप + जप्
Formविधिलिङ्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (आदेश/विधान)
Entities Mentioned
S
sattrin (agent)S
son of dūṣyaS
son of mahāmātraA
ambitious person (ātmasaṃbhāvita)E
enemies (śatru)P
prince (rājaputra)FAQs
It weaponizes ego and hope, making the target pliable for recruitment, control, or to provoke actions useful to the state.
A well-connected son (of a suspect or high official) or any person with strong self-importance—high susceptibility to status-based deception.