Sutra 16

Devanagari script

नवस्तु राजा बलावर्जितं ममेदं राज्यमिति यथेष्टमनवग्रहश्चरति ॥ कZ_०८.२.१६ ॥

Transliteration

navas tu rājā balāvarjitaṃ mamedaṃ rājyam iti yatheṣṭam anavagrahaś carati

Translation

પરંતુ નવો રાજા—જેનામાં શક્તિ હજી મજબૂત થઈ નથી—‘આ રાજ્ય મારું છે’ એમ માનીને મનગમતું, ઓછી રોકથામ સાથે વર્તે છે.

Word by Word

• न: not
• Type: Particle
• Root: न
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम्

• वस्तु: resources/means (property, material means)
• Type: Noun
• Root: वस्/वस्तु
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (सन्दर्भे ‘वस्तु’ = वस्तु/संपत्ति/उपकरणम्)

• राजा: the king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा एकवचनम्

• बलावर्जितम्: devoid of force/power (without an army/strength)
• Type: Adjective (PPP)
• Root: वर्ज्
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘बलस्य वर्जितम्’ = बल-रहितम्; कृदन्तः (क्त)

• मम: my
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: षष्ठी एकवचनम्

• इदम्: this
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्

• राज्यम्: kingdom/state
• Type: Noun
• Root: राज्य
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्

• इति: thus (thinking/claiming)
• Type: Quotative particle
• Root: इति
• Form: इत्यादि-वचन-परामर्शक-अव्ययम्

• यथेष्टम्: as he pleases; at will
• Type: Adverb (indeclinable usage)
• Root: इष्
• Form: ‘यथा + इष्टम्’ → अव्ययीभावः; अर्थे ‘यथेच्छम्’

• अनवग्रहः: unrestrained; without check/obstruction
• Type: Noun/Adjective
• Root: अवग्रह
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा एकवचनम्; नञ्-समास/उपसर्ग-निषेधः: ‘अवग्रह’ (restraint/obstruction) + अ- = without restraint

• चरति: moves about; acts; behaves
• Type: Verb
• Root: चर्
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

Entities Mentioned

• new king
• kingdom

More Details

FAQs

Why is the new king described as ‘balāvarjita’ yet acting ‘anavagraha’?

Because formal accession can produce psychological certainty of ownership before real coercive/administrative power is consolidated, leading to rash, unchecked decisions.