Sutra 2
Devanagari script
दैवं मानुषं वा प्रकृतिव्यसनमनयापनयाभ्यां सम्भवति ॥ कZ_०८.१.०२ ॥
Transliteration
daivaṃ mānuṣaṃ vā prakṛtivyasanamanayāpanayābhyāṃ sambhavati
Translation
રાજ્યના ઘટકોને અસર કરતી આપત્તિ ‘દૈવ’ (પ્રાકૃતિક/નિર્વ્યક્ત) અથવા ‘માનુષ’ (માનવસર્જિત) હોઈ શકે છે; તે કારણોથી ઉત્પન્ન થાય છે અને ઉપાયો/પ્રતિકારોથી દૂર થાય છે।
Word by Word
दैवम्divine / due to fate (providential)
दैवम्:
TypeNoun
Rootदेव
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; विशेषणरूपेण (दैव- ‘दैविकम्’)
मानुषम्human / caused by people
मानुषम्:
TypeNoun
Rootमनुष्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; विशेषणरूपेण (मानुष- ‘मानवजन्यं’)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय (either/or)
प्रकृतिव्यसनम्calamity/disaster affecting the prakṛtis (constituent elements of the state)
प्रकृतिव्यसनम्:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; समासः प्रकृतेः व्यसनम्
अनयापनयाभ्याम्by (the factors of) non-prosperity/decline and loss/deterioration
अनयापनयाभ्याम्:
TypeNoun
Rootअनयापनय
Formनपुंसकलिङ्ग, द्विवचनार्थे तृतीया-बहुवचनरूपम् (instrumental dual sense expressed by -भ्याम्); समासः अनय + अपनय; करणत्वे प्रयोगः
सम्भवतिarises / occurs / comes about
सम्भवति:
TypeVerb
Rootभू (सम् + भू)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; वर्तमानकालः
Entities Mentioned
P
prakṛti (state elements/constituents)FAQs
Because prevention and response differ: daiva calls for preparedness and relief; mānuṣa calls for deterrence, enforcement, diplomacy, and intelligence.
A causal model: identify generating conditions and design specific removal/mitigation actions rather than treating crises as mere misfortune.