Sutra 6

Devanagari script

तान् राजा स्वविषये मन्त्रिपुरोहितसेनापतियुवराजदौवारिकान्तर्वंशिकप्रशास्तृसमाहर्तृसम्निधातृप्रदेष्टृनायकपौरव्यावहारिककार्मान्तिकमन्त्रिपरिषदध्यक्षदण्डदुर्गान्तपालाटविकेषु श्रद्धेयदेशवेषशिल्पभाषाभिजनापदेशान्भक्तितः सामर्थ्ययोगाच्चापसर्पयेत् ॥ कZ_०१.१२.०६ ॥

Transliteration

tān rājā svaviṣaye mantripurohitasenāpatiyuvarājadauvārikāntarvaṃśikapraśāstṛsamāhartṛsamnidhātṛpradeṣṭṛnāyakapauravyāvahārikakārmāntikamantripariṣadadhyakṣadaṇḍadurgāntapālāṭavikeṣu śraddheya-deśa-veṣa-śilpa-bhāṣā-abhijanāpadeśān bhaktitaḥ sāmarthya-yogāc cāpasarpayet

Translation

પોતાના રાજ્યમાં રાજાએ એવા એજન્ટોને—જેઓ પોતાના જણાવેલા દેશ, વેશ, કૌશલ્ય/શિલ્પ, ભાષા અને વંશપરિચયમાં વિશ્વસનીય હોય—મંત્રી, પુરોહિત, સેનાપતિ, યુવરાજ, દ્વારપાલ, અંતઃપુરના અધિકારીઓ, પ્રાંતીય પ્રશાસકો, સમાહર્તા (રાજસ્વ સંગ્રાહક), સન્નિધાતા (ખજાનચી), પ્રદેષ્ટૃ (અધીક્ષક), નાયક, પૌર (નગર અધિકારી), વ્યાવહારિક (ન્યાયાધિકારી), કાર્માંતિક (કારખાના/શિલ્પસ્થળ સંબંધિત), મંત્રિપરીષદાધ્યક્ષ, દંડ અધિકારીઓ, દુર્ગ તથા સીમારક્ષકો અને આટવિક (વનપ્રમુખ) વચ્ચે—ભક્તિ અને ક્ષમતા-યોગ્યતા આધારે—ગુપ્ત રીતે ગોઠવવા જોઈએ।

Word by Word

• तान्: those (persons)
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: sarvanāma; accusative plural masculine (object)

• राजा: the king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: nominative singular masculine (subject)

• स्वविषये: in his own territory
• Type: Noun
• Root: स्वविषय
• Form: locative singular masculine; ‘in his own territory/domain’

• मन्त्रिपुरोहितसेनापतियुवराजदौवारिकान्तर्वंशिकप्रशास्तृसमाहर्तृसम्निधातृप्रदेष्टृनायकपौरव्यावहारिककार्मान्तिकमन्त्रिपरिषदध्यक्षदण्डदुर्गान्तपालाटविकेषु: among (his) ministers, chaplain, commander-in-chief, crown prince, door-keeper, inner-palace/inner-lineage officer, superintendent, collector, treasurer, distributor/inspector, leader, city notable, judicial officer, workshop superintendent, president of the ministerial council, penal authority, fort-frontier warden, and forest chief
• Type: Noun (compound)
• Root: (समास) मन्त्रिन् + पुरोहित + सेनापति + युवराज + दौवारिक + अन्तर्वंशिक + प्रशास्तृ + समाहर्तृ + सम्निधातृ + प्रदेष्टृ + नायक + पौर + व्यावहारिक + कार्मान्तिक + मन्त्रिपरिषद्-अध्यक्ष + दण्ड + दुर्गान्तपाल + आटविक
• Form: locative plural masculine; long coordinative list governed by ‘-eṣu’ = ‘among/in the case of …’

• श्रद्धेयदेशवेषशिल्पभाषाभिजनापदेशान्: (having) credible indications of region, dress, craft, language, and lineage
• Type: Noun (compound)
• Root: (समास) श्रद्धेय + देश + वेष + शिल्प + भाषा + अभिजन + अपदेश
• Form: accusative plural masculine; qualifies ‘तान्’ as possessing ‘credible/acceptable’ indications of place, dress, craft, speech, lineage

• भक्तितः: out of loyalty
• Type: Noun (indeclinable adverbial)
• Root: भक्ति
• Form: ablative singular used adverbially; ‘out of devotion/loyalty’

• सामर्थ्ययोगात्: through suitability/competence
• Type: Noun
• Root: सामर्थ्ययोग
• Form: ablative singular masculine; ‘from/through fitness by capability’

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: conjunction

• अपसर्पयेत्: should cause (them) to withdraw / should assign or move (them) away
• Type: Verb
• Root: अप-√सृप् (सृप्)
• Form: causative (ṇij); optative/vidhi-liṅ; 3rd person singular; parasmaipada; ‘should cause to withdraw/remove/assign away’

Entities Mentioned

• rājā
• mantrin
• purohita
• senāpati
• yuvarāja
• dauvārika
• samāhartṛ
• sannidhātṛ
• mantripariṣad
• daṇḍa
• durgānta-pāla
• āṭavika

More Details

FAQs

What governance principle is implied by planting agents across top offices?

Continuous verification of loyalty and performance through independent channels; no office is exempt from scrutiny, including the heir-apparent and military command.

Why list ‘deśa-veṣa-śilpa-bhāṣā-abhijana’ as credibility markers?

Because successful infiltration depends on culturally consistent cover—accent, dress, occupational knowledge, and social claims must align to avoid detection.