Sutra 5
सम्भूय समुत्थानम् विक्रीतक्रीतानुशयः दत्तस्य अनपाकर्म अस्वामिविक्रयः स्वस्वामिसम्बन्धः साहसम् वाक्पारुष्यम् दण्डपारुष्यम् द्यूतसमाह्वयम् प्रकीर्णकं इति धर्मस्थीयं तृतीयमधिकरणम् ॥ कZ_०१.१.०५ब् ॥
sambhūya samutthānam vikrītakrītānuśayaḥ dattasya anapākarma asvāmivikrayaḥ svasvāmisambandhaḥ sāhasam vākpāruṣyam daṇḍapāruṣyam dyūtasamāhvayam prakīrṇakaṃ iti dharmasthīyaṃ tṛtīyam adhikaraṇam.
‘સાંઝો ઉપક્રમ; વેચેલી કે ખરીદેલી વસ્તુ અંગે અનુશય/વિવાદ (રદ/પરત); આપેલ વસ્તુ પરત ન કરવી; માલિક ન હોય તે દ્વારા વેચાણ; માલિકી તથા સ્વામી–સેવક સંબંધ અંગેના વિવાદ; હિંસક કૃત્યો; વાચિક અપમાન/ગાળાગાળી; શારીરિક હુમલો; જુગાર અને શરત; તથા વિવિધ બાબતો’—આ ધર્મસ્થীয় (દેવાણી-ન્યાયિક) વિભાગનું ત્રીજું અધિકરણ છે.
FAQs
To define the state’s judicial scope by enumerating actionable legal categories, enabling predictable adjudication of contracts, property, labor relations, and public-order offenses—thereby protecting economic activity and social stability.
It parallels modern legal codification: clear topic-headings for courts and regulators (contracts, consumer/sale disputes, restitution, title fraud, employment relations, assault, and gambling control) reduce uncertainty, deter wrongdoing, and improve compliance and market confidence.
No single official is named here; the implied duty of the king’s judicial apparatus (courts/judges) is to classify disputes under recognized legal heads and adjudicate them consistently to secure property rights, enforce transactions, and maintain public order.