Sutra 18
Devanagari script
विपर्यये विक्रमेण संधिमपसारं वा लिप्सेत ॥ कZ_०७.१५.१८ ॥
Transliteration
viparyaye vikrameṇa saṃdhim apasāraṃ vā lipseta
Translation
પરિસ્થિતિ પ્રતિકૂળ બને ત્યારે પુરુષાર્થપૂર્વક અથવા તો સંધિ કરવી કે પછી વ્યૂહાત્મક રીતે પીછેહઠ કરવી જોઈએ।
Word by Word
विपर्ययेin an adverse reversal / when circumstances turn contrary
विपर्यये:
TypeNoun
Rootविपर्यय
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन; (सप्तमी-तत्काल/अवस्थासूचक) ‘विपर्यये’ = विपर्यय-अवस्थायाम्
विक्रमेणby force/valor; through a bold military move
विक्रमेण:
TypeNoun
Rootविक्रम
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; करण-कारक (उपाय/साधन)
सन्धिम्a treaty / peace-compact
सन्धिम्:
TypeNoun
Rootसन्धि
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म-कारक
अपसारम्withdrawal; retreat
अपसारम्:
TypeNoun
Rootअपसार
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म-कारक; ‘वा’ के साथ विकल्प
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक (either/or)
लिप्सेतshould seek/aim to obtain (should try to secure)
लिप्सेत:
TypeVerb
Rootलभ्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन; आत्मनेपद-रूप ‘लिप्सेत’ = desiderative (सन्नन्त) आधार: लभ् → लिप्स्; अर्थ: ‘प्राप्तुम् इच्छेत्’
FAQs
Both are de-escalatory instruments to preserve state capacity when the balance of power shifts unfavorably—either by agreement or by repositioning.