Sutra 27
Devanagari script
महाक्षयव्ययनिवेशायां हि भूमौ दुर्बलो राजबीजी निविष्टः सगन्धाभिः प्रकृतिभिः सह क्षयव्ययेनावसीदति ॥ कZ_०७.११.२७ ॥
Transliteration
mahākṣayavyayaniveśāyāṃ hi bhūmau durbalo rājabījī niviṣṭaḥ sagandhābhiḥ prakṛtibhiḥ saha kṣayavyayenāvasīdati
Translation
જ્યાં ભારે ક્ષય અને વ્યય થવાનો હોય એવી ભૂમિમાં નબળો રાજા સ્થાપિત થાય તો તે પોતાના ‘સુગંધ’ (નિષ્ઠાવાન અને સદભાવવાળા) મંત્રીઓ અને પ્રજાજનો સાથે ક્ષય-વ્યયથી દબાઈ જાય છે।
Word by Word
महाक्षयव्ययनिवेशायाम्in a settlement/establishment characterized by great loss and expenditure
महाक्षयव्ययनिवेशायाम्:
TypeNoun
Rootनिवेश
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी; आधार-सप्तमी; समासः = महा-क्षय-व्यय-निवेश (महान् क्षयः च व्ययः च यस्मिन् सः) + तस्मिन् (निवेशे)
हिindeed / for
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपात; अवधान/हेतु-सूचक
भूमौin the land/territory
भूमौ:
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी; अधिकरण
दुर्बलःweak
दुर्बलः:
TypeAdjective
Rootदुर्बल
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विशेषणम् (राजबीजी)
राजबीजीa claimant of royal lineage (royal-seed bearer)
राजबीजी:
TypeNoun
Rootराजबीजिन्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; कर्तृपद
निविष्टःhaving settled / having been established
निविष्टः:
TypeVerb (PPP)
Rootवि-शि (विश्)
Formकृदन्त (क्त, भूतकर्मणि/भूतकृदन्त); पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘निविश्’ = स्थापित/प्रविष्ट
सगन्धाभिःwith ‘fragrant’ (i.e., alluring/attractive)
सगन्धाभिः:
TypeAdjective
Rootसगन्ध
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया; विशेषणम् (प्रकृतिभिः)
प्रकृतिभिःwith the state’s constituents / key elements (prakṛtis)
प्रकृतिभिः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया; सह-योगे करण/सहकारक
सहtogether with
सह:
TypePreposition/Particle
Rootसह
Formअव्यय; तृतीया-सहयोगे
क्षयव्ययेनwith loss and expenditure
क्षयव्ययेन:
TypeNoun
Rootक्षयव्यय
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, तृतीया; समासः = क्षयः + व्ययः
अवसीदतिsinks down / declines / perishes
अवसीदति:
TypeVerb
Rootअव- सद्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अकर्मक; अर्थः = पतति/नश्यति/क्षीयते
Entities Mentioned
R
rājā (king)P
prakṛti (state constituents: ministers/subjects)B
bhūmi (territory)FAQs
High structural expenditure amplifies weak leadership; even loyal officials and subjects get dragged into systemic depletion.
The state’s constituent supports—especially ministers, officials, and the governed population whose cooperation sustains rule.