Sutra 12
Devanagari script
त्रीणि त्रिकाण्यनीकं रथानामुरस्यं स्थापयेत्तावत्कक्षं पक्षं चोभयतः ॥ कZ_१०.५.१२ ॥
Transliteration
trīṇi trikāṇy anīkaṃ rathānām urasyaṃ sthāpayet tāvat kakṣaṃ pakṣaṃ cobhayataḥ
Translation
રથોની અણિક-વ્યવસ્થા ત્રણ ત્રિકોમાં ગોઠવવી; તે મુજબ અગ્ર-મધ્ય (ઉરસ્ય) સ્થાપવું, અને બન્ને બાજુ કક્ષ (પાર्श્વ) તથા પક્ષ (પાંખ) પણ ગોઠવવા।
Word by Word
त्रीणिthree
त्रीणि:
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (त्रि-शब्दस्य रूपम्)
त्रिकाणिtriads; threefold units (of array)
त्रिकाणि:
TypeNoun
Rootत्रिक
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
अनीकम्a troop-division; a formation
अनीकम्:
TypeNoun
Rootअनीक
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
रथानाम्of chariots
रथानाम्:
TypeNoun
Rootरथ
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
उरस्यम्in the breast/front (central-front) position
उरस्यम्:
TypeAdjective
Rootउरस्य
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (अनीकम् इत्यस्य)
स्थापयेत्should place; should deploy
स्थापयेत्:
TypeVerb
Rootस्था (प्र)
Formलोट्/विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense ‘to cause to be placed/arrange’
तावत्so much; to that extent; meanwhile
तावत्:
TypeIndeclinable
Rootतावत्
Formअव्यय; परिमाण/सीमा-वाचक
कक्षम्the flank; side-division
कक्षम्:
TypeNoun
Rootकक्ष
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पक्षम्the wing
पक्षम्:
TypeNoun
Rootपक्ष
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
उभयतःon both sides
उभयतः:
TypeIndeclinable
Rootउभयतः
Formअव्यय; द्विपार्श्ववाचक
Entities Mentioned
C
chariot unitsC
center-frontF
flanksW
wingsFAQs
Modular composition: building a larger array from repeatable triads to simplify control, alignment, and scaling.
To enforce symmetry so that the formation does not develop a structurally weaker wing, which would be exploitable.