Sutra 14
Devanagari script
मन्दापराधं बालं वृद्धं व्याधितं मत्तमुन्मत्तं क्षुत्पिपासाध्वक्लान्तमत्याशितमामकाशितं दुर्बलं वा न कर्म कारयेत् ॥ कZ_०४.८.१४ ॥
Transliteration
mandāparādhaṃ bālaṃ vṛddhaṃ vyādhitaṃ mattam unmattaṃ kṣutpipāsādhvaklāntam atyāśitam āmakāśitam durbalaṃ vā na karma kārayet
Translation
નાનો ગુનો કરનાર, બાળક, વૃદ્ધ, રોગી, નશામાં, ઉન્મત્ત, ભૂખ-તરસ અથવા મુસાફરીથી થાકેલો, અતિભોજન કરેલો, અપચિત/કાચી (હજમ ન થયેલી) સ્થિતિમાં રહેલો, અથવા દુર્બળ વ્યક્તિ—એમની પાસેથી (દંડ/તપાસ રૂપે) કામ ન કરાવવું।
Word by Word
मन्द-अपराधम्one whose offence is minor
मन्द-अपराधम्:
TypeNoun (with adjective)
Rootअपराध
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; विशेषणम्: मन्द-
बालम्a child / minor
बालम्:
TypeNoun
Rootबाल
Formपुंलिङ्ग (प्रायः), एकवचन, द्वितीया
वृद्धम्an old person
वृद्धम्:
TypeNoun/Adjective used substantively
Rootवृद्ध
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
व्याधितम्a sick person
व्याधितम्:
TypeAdjective used substantively
Rootव्याधित
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; (व्याधि-ग्रस्तः)
मत्तम्an intoxicated person
मत्तम्:
TypeAdjective used substantively
Rootमत्त
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
उन्मत्तम्a mad/insane person
उन्मत्तम्:
TypeAdjective used substantively
Rootउन्मत्त
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
क्षुत्-पिपासा-अध्व-क्लान्तम्one exhausted by hunger, thirst, and travel
क्षुत्-पिपासा-अध्व-क्लान्तम्:
TypeAdjective used substantively (compound)
Rootक्लान्त
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; क्षुत्(भूख) + पिपासा(तृष्णा) + अध्व(मार्ग/यात्रा) इत्येतैः क्लान्तः
अति-अशितम्one who has overeaten
अति-अशितम्:
TypeAdjective used substantively
Rootअशित
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; अति + अशित (अधिकं भुक्तवान्)
आम-आकाशितम्one suffering indigestion (raw/undigested belching)
आम-आकाशितम्:
TypeAdjective used substantively
Rootआकाशित
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; विशेषणम्: आम- (अपरिपक्व/कच्च)
दुर्बलम्a weak person
दुर्बलम्:
TypeAdjective used substantively
Rootदुर्बल
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
नnot
न:
TypeNegation
Rootन
Formनिषेधार्थक-अव्यय
कर्मwork / task
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; (कार्य/श्रम)
कारयेत्should cause (someone) to do / should make (them) work
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ (णिच्)
Formलोट्/विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोगः (causative): ‘to cause to do’
Entities Mentioned
C
childrenE
elderlyS
sick personsI
intoxicated personsM
mentally ill personsM
minor offendersFAQs
Administrative measures must be proportional and reliable; coercing the unfit increases harm and produces unreliable outcomes (including false admissions).