Kantakashodhana Adhyaya 6 Sutra 16 - Arthashastra | Gujarati | Vedapath

Kautilya

Sutra 16

Devanagari script

कर्माभिग्रहस्तु मुषितवेश्मनः प्रवेशनिष्कसनमद्वारेण द्वारस्य संधिना बीजेन वा वेधमुत्तमागारस्य जालवातायननीप्रवेधमारोहणावतरणे च कुड्यस्य वेधमुपखननं वा गूढद्रव्यनिक्षेपणग्रहणोपायमुपदेशोपलभ्यमभ्यन्तरच्छेदोत्करपरिमर्दोपकरणमभ्यन्तरकृतं विद्यात् ॥ कZ_०४.६.१६ ॥

Transliteration

karmābhigrahas tu muṣitaveśmanaḥ praveśaniṣkasanam advāreṇa, dvārasya saṃdhinā, bījena vā vedham; uttamāgārasya jālavātāyananīpravedham; ārohaṇāvataraṇe ca kuḍyasya vedham upakhananaṃ vā; gūḍhadravyanikṣepaṇagrahaṇopāyam upadeśopalabhyam; abhyantaracchedotkaraparimardopakaraṇam abhyantarakṛtaṃ vidyāt ।

Translation

‘કર્માભિગ્રહ’ (કૃત્યો દ્વારા ઓળખ) એવો—ચોરી થયેલા ઘરમાં દરવાજાથી નહીં પરંતુ બીજા માર્ગે પ્રવેશ-નિષ્ક્રમણ; દરવાજાની સાંધમાં છિદ્ર કરવું અથવા ચાવી/સાધનથી ખોલવું; ઉત્તમ ઘરના જાળી/બારી/વાતાયનમાં છિદ્ર કરવું; ચઢવા-ઉતરવા માટે દીવાલ ભેદવી અથવા સુરંગ ખોદવી; તેમજ ગુપ્ત ધન મૂકવા-કાઢવાના ઉપાયો જે ઉપદેશથી શીખેલા હોય—આ બધું, અને અંદર મળેલા કાપા, માટી/કચરાના ઢગલા, ઘસારા/ડાઘ અને સાધનો—આથી સમજવું કે કામ અંદરના માણસે કર્યું છે.

Word by Word

कर्माभिग्रहःthe act of seizing/committing the deed (i.e., the internal burglary operation)

तुbut, indeed

मुषित-वेश्मनःof a house that has been robbed

प्रवेशनिष्कसनम्entry and exit

अद्वारेणthrough a non-door (i.e., not by the door)

द्वारस्यof the door

संधिनाby the joint/seam (of the door)

बीजेनby a ‘seed’/peg (a tool/implement)

वाor

वेधम्a boring/perforation

उत्तमागारस्यof the main/upper (principal) house

जालवातायननीप्रवेधम्boring through the lattice-window’s recess/opening

आरोहण-अवतरणेin climbing up and climbing down

चand

कुड्यस्यof the wall

वेधम्boring (a hole)

उपखननम्undermining/digging under

वाor

गूढद्रव्यनिक्षेपणग्रहणोपायम्the method for depositing and taking hidden valuables

उपदेश-उपलभ्यम्ascertainable by instruction or by discovery (evidence)

अभ्यन्तरच्छेदोत्करपरिमर्दोपकरणम्tools for internal cutting, digging/raising earth, and rubbing/smoothing

अभ्यन्तरकृतम्done from within / internally committed

विद्यात्one should know/recognize

Entities Mentioned

household

burglar(s)

insider collaborator

FAQs

What is the administrative innovation in this sutra?

A proto-forensic checklist: infer culpability from entry/exit methods, tool marks, and internal traces to distinguish insider vs outsider theft.

Why emphasize ‘methods learned by instruction’?

It flags organized/experienced thieves and insider collusion—knowledge of hiding places and retrieval techniques implies prior access or coaching.