Adhyaya 10
Book 4 operationalizes the king’s coercive capacity (daṇḍa) to cleanse the realm of “thorns”—actors who disrupt commerce, agriculture, and household security. Chapter 4.10, in particular, treats theft not merely as private wrong but as an attack on the state’s productive ecology: fields, grain, houses, and irrigation (āp) are the janapada’s life-support; bullion, gold, and gems are the kośa’s portable backbone; images of gods and animals are socially sacred anchors whose violation destabilizes legitimacy. Hence, certain thefts merit the highest penalty, even “śuddhavadha” (capital punishment without mutilation), to prevent contagion of lawlessness. Yet Kautilya simultaneously insists on juridical intelligence: the pradeṣṭā must calibrate punishment by assessing the offender, the act, causal factors, severity, downstream linkages (anubandha), immediacy, and the deśa-kāla context. This produces a daṇḍa regime that is both fear-inducing and administratively rational, enabling the vijigīṣu to secure the interior before expansion.
Sutras
Sutra 1
दक्षिणहस्तवधश्चतुःशतो वा दण्डः चतुर्थे यथाकामी वधः ॥ कZ_०४.१०.०१ ॥
જમણા હાથનું છેદન અથવા ૪૦૦ (પણ) દંડ; ચોથા (અપરાધે) રાજાની ઇચ્છા મુજબ વધ.
Sutra 2
पञ्चविंशतिपणावरेषु कुक्कुटनकुलमार्जारश्वसूकरस्तेयेषु हिंसायां वा चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः नासाग्रच्छेदनं वा चण्डालारण्यचराणामर्धदण्डाः ॥ कZ_०४.१०.०२ ॥
પંચવીસ પણાથી ઓછી કિંમતના કુકડ, નકુલ (મુંગૂસ), બિલાડી, ઘોડા અથવા ડુક્કરની ચોરી કે તેમને ઇજા કરવાના કેસમાં ચોપન પણાનો દંડ; અથવા નાકની ટોચ કાપવાની સજા પણ થઈ શકે. ચાંડાલો અને અરણ્યચર માટે દંડ અડધો.
Sutra 3
पाशजालकूटावपातेषु बद्धानां मृगपशुपक्षिव्यालमत्स्यानामादाने तच्च तावच्च दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०३ ॥
ફાંસ, જાળ અથવા છુપાયેલા ખાડામાં પકડાયેલા હરણ, ઘરેલુ પશુ, પક્ષી, જંગલી પ્રાણી અથવા માછલી લઈ જવામાં આવે તો દંડ એ જ અને એટલોજ (સંબંધિત ચોરીના દંડ જેટલો) રહેશે.
Sutra 4
मृगद्रव्यवनान्मृगद्रव्यापहारे शात्यो दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०४ ॥
શિકારજન્ય માલ (મૃગદ્રવ્ય) શિકાર‑વન/ભંડારમાંથી ચોરવામાં આવે તો સો પણાનો દંડ છે.
Sutra 5
बिंबविहारमृगपक्षिस्तेये हिंसायां वा द्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०५ ॥
બિંબ‑વિહાર (સંરક્ષિત ક્ષેત્ર) માં પ્રાણી અથવા પક્ષીની ચોરી કે તેમને ઇજા કરવાથી દંડ દ્વિગુણો છે.
Sutra 6
कारुशिल्पिकुशीलवतपस्विनां क्षुद्रकद्रव्यापहारे शत्यो दण्डः स्थूलकद्रव्यापहारे द्विशतः कृषिद्रव्यापहारे च ॥ कZ_०४.१०.०६ ॥
કારીગરો, શિલ્પીઓ, કલાકારો/નટો અથવા તપસ્વીઓની નાની વસ્તુ ચોરવા બદલ 100 પણ દંડ; મોટી વસ્તુ ચોરવા બદલ 200 પણ; અને કૃષિ‑દ્રવ્ય ચોરવા બદલ પણ એ જ દંડ।
Sutra 7
दुर्गमकृतप्रवेशस्य प्रविशतः प्राकारच्छिद्राद्वा निक्षेपं गृहीत्वापसरतः काण्डरावधो द्विशातो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०७ ॥
દુર્ગમાં અનધિકૃત પ્રવેશ કરનાર, અથવા પ્રાકારના છિદ્ર/ફાટમાંથી પ્રવેશ કરીને નિક્ષેપ (જમા રાખેલી વસ્તુ) લઈને નીકળી જનારને કાંડરા (ટખનો/કંડરા) છેદન/વધ અથવા 200 પણ દંડ।
Sutra 8
चक्रयुक्तं नावं क्षुद्रपशुं वापहरत एकपादवधः त्रिशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०८ ॥
ચક્રযুক্ত વાહન અથવા નાવ, અથવા નાનાં પશુ ચોરવા બદલ એક પગ છેદન/વધ અથવા 300 પણ દંડ।
Sutra 9
कूटकाकण्यक्षारालाशलाकाहस्तविषमकारिण एकहस्तवधः चतुःशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०९ ॥
કૂટક (છલનું સાધન), કાકણી/કાંટાવાળી સોય, ક્ષાર (દાહક દ્રવ્ય), આલાત (અગ્નિશલાકા/મશાલ), શલાકા તથા અન્ય હાનિકારક હાથ‑સાધનો બનાવનાર અથવા વાપરનારને એક હાથ છેદન/વધ અથવા 400 પણ દંડ।
Sutra 10
स्तेनपारदारिकयोः साचिव्यकर्मणि स्त्रियाः संगृहीतायाश्च कर्णनासाच्छेदनम् पञ्चशतो वा दण्डः पुंषो द्विगुणः ॥ कZ_०४.१०.१० ॥
ચોર અથવા પરદારિક (પરસ્ત્રીગામી) ને સહાય કરનાર સ્ત્રીને, તેમજ તેમને આશ્રય/છુપાવનાર સ્ત્રીને—કાન અને નાક કાપવું અથવા 500 પણ દંડ; પુરુષ માટે દંડ બમણો।
Sutra 11
महापशुमेकं दासं दासीं वापहरतः प्रेतभाण्डं वा विक्रीणानस्य द्विपादवधः षट्छतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.११ ॥
મોટા પશુની ચોરી, દાસ અથવા દાસીનું અપહરણ, અથવા મૃતકની મિલકત (પ્રેતભાંડ) વેચવાથી—બંને પગ કાપવાની સજા અથવા છસો પણનો દંડ થાય છે.
Sutra 12
वर्णोत्तमानां गुरूणां च हस्तपादलङ्घने राजयानवाहनाद्यारोहणे चैकहस्तपादवधः सप्तशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.१२ ॥
ઉચ્ચ વર્ણના લોકો અને ગુરુઓના હાથ-પગ પર પ્રહાર/અતિક્રમણ કરનારને, તેમજ રાજાના યાન-વાહન વગેરે પર અનધિકૃત રીતે ચઢનારને—એક હાથ અથવા એક પગ કાપવો, અથવા 700 પણનો દંડ.
Sutra 13
शूद्रस्य ब्राह्मणवादिनो देवद्रव्यमवस्तृणतो राजद्विष्टमादिशतो द्विनेत्रभेदिनश्च योगाञ्जनेनान्धत्वमष्टशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.१३ ॥
જે શૂદ્ર બ્રાહ્મણ હોવાનું દાવો કરે, દેવ/મંદિરની સંપત્તિ હડપ કરે, રાજા વિરુદ્ધ દ્વેષ ઉશ્કેરે, અથવા કોઈની બન્ને આંખો ભેદી નાખે—તેને ઔષધીય અંજનથી અંધત્વ, અથવા 800 પણનો દંડ.
Sutra 14
चोरं पारदारिकं वा मोक्षयतो राजशासनमूनमतिरिक्तं वा लिखतः कन्यां दासीं वा सहिरण्यमपरहतः कूटव्यवहारिणो विमांसविक्रयिणश्च वामहस्तद्विपादवधो नवशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.१४ ॥
ચોર અથવા પરસ્ત્રીગામી ને છોડાવનાર, રાજઆદેશમાં ઓછું-વધારે લખી નકલી બનાવનાર, કન્યા અથવા દાસીને તેના સોનાંসহ અપહરણ કરનાર, કૂટવ્યવહાર કરનાર, તેમજ નિષિદ્ધ માંસ વેચનાર—એમને ડાબો હાથ અને બન્ને પગ કાપવા, અથવા 900 પણનો દંડ.
Sutra 15
मानुषमांसविक्रये वधः ॥ कZ_०४.१०.१५ ॥
માનવ માંસ વેચવા પર મૃત્યુદંડ.
Sutra 16
देवपशुप्रतिमामनुष्यक्षेत्रगृहहिरण्यसुवर्णरत्नसस्यापहारिण उत्तमो दण्डः शुद्धवधो वा ॥ कZ_०४.१०.१६ ॥
જે દેવદ્રવ્ય, પશુ, પ્રતિમા, મનુષ્ય, ખેતર, ઘર, નગદ રકમ, સોનું, રત્નો અથવા અનાજ ચોરી કરે, તેને સર્વોચ્ચ દંડ લાગુ પડે; અથવા અંગછેદ વિના મૃત્યુદંડ (શુદ્ધ વધ) આપવામાં આવે।
Sutra 17
अनुबन्धं तदात्वं च देशकालौ समीक्ष्य च ॥ कZ_०४.१०.१७च्द् ॥
ઉપરાંત, અનુસંગી પરિણામો (અનુબંધ), તાત્કાલિક પરિસ્થિતિ, અને દેશ-કાળ (સંદર્ભ)નું પણ અવલોકન કરીને (નિર્ણય કરવો જોઈએ)।
Sutra 18
राज्ञश्च प्रकृतीनां च कल्पयेदन्तरा स्थितः ॥ कZ_०४.१०.१८च्द् ॥
તે મધ્યસ્થ રહી રાજા અને પ્રજાજનો (પ્રકૃતિઓ) બંનેને ધ્યાનમાં રાખીને દંડનું સમન્વય/નિર્ધારણ કરવું જોઈએ।
Frequently Asked Questions
Reduced predation on farms, homes, and sacred/public assets; higher trust in markets and cultivation; stabilized revenue flows and legitimacy—preventing criminality from becoming a parallel power within the janapada.
For theft of protected high-value/high-sanctity objects (deva, paśu, pratīmā, manuṣya, kṣetra, gṛha, hiraṇya, suvarṇa, ratna, sasya, āp), the ‘uttama daṇḍa’ or ‘śuddhavadha’ (capital punishment without mutilation) may be imposed; otherwise punishment is graded by the pradeṣṭā after assessing offender, offense, causation, gravity, consequences, immediacy, and deśa-kāla.