Sutra 7
Devanagari script
कोष्ठागारे वर्षमानमरत्निमुखं कुण्डं स्थापयेत् ॥ कZ_०२.५.०७ ॥
Transliteration
koṣṭhāgāre varṣamānam aratnimukhaṃ kuṇḍaṃ sthāpayet.
Translation
કોષ્ઠાગારમાં વરસાદ માપવા માટે એક અરત્નિ (એક હાથ) પહોળા મુખવાળું કુંડ (માપક પાત્ર) સ્થાપિત કરાવે।
Word by Word
कोष्ठागारेin the storehouse/warehouse
कोष्ठागारे:
TypeNoun
Rootकोष्ठागार
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (अधिकरण)
वर्षमानम्flowing/streaming (with water)
वर्षमानम्:
TypeAdjective (Participle)
Rootवर्षमान
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘कुण्डम्’ इति विशेषणम्
रत्नि-मुखम्having an opening (mouth) of one cubit
रत्नि-मुखम्:
TypeNoun (used adjectivally)
Rootरत्नि + मुख
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘कुण्डम्’ इति विशेषणम्; रत्नि = हस्तपरिमाणविशेषः (cubit/forearm measure)
कुण्डम्a pit/cistern (basin)
कुण्डम्:
TypeNoun
Rootकुण्ड
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (कर्म)
स्थापयेत्should set up/should install
स्थापयेत्:
TypeVerb
Rootस्था (स्थापयति)
Formलोट्/विधिलिङ् (आज्ञार्थे/विधौ) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष एकवचन; causative (णिच्) ‘स्थापय-’
Entities Mentioned
K
koṣṭhāgāra (storehouse)V
varṣamāna (rain gauge)FAQs
Rainfall data directly informs expected yield, procurement, storage targets, and famine-prevention logistics—core functions tied to the granary.