समाहर्तृप्रदिष्टाश्च गृहपतिकव्यञ्जना येषु ग्रामेषु प्रणिहितास्तेषां ग्रामाणां क्षेत्रगृहकुलाग्रं विद्युः मानसंजाताभ्यां क्षेत्राणि भोगपरिहाराभ्यां गृहाणि वर्णकर्मभ्यां कुलानि च ॥ कZ_०२.३५.०८ ॥
samāhartṛpradiṣṭāś ca gṛhapatika-vyañjanā yeṣu grāmeṣu praṇihitās teṣāṃ grāmāṇāṃ kṣetra-gṛha-kulāgraṃ vidyuḥ; māna-saṃjātābhyāṃ kṣetrāṇi, bhoga-parihārābhyāṃ gṛhāṇi, varṇa-karmabhyāṃ kulāni ca
સમાહર્તૃના આદેશ મુજબ ગૃહપતિ અને વેપારીના વેશમાં ગામોમાં મુકાયેલા એજન્ટો તે ગામોના ખેતરો, ઘરો અને કુળો/પરિવારોની કુલ સંખ્યા જાણે—ખેતરો માપ અને ઉપજથી, ઘરો ભોગ/નિવાસ અને છૂટ/પરિહારથી, અને કુળો વર્ણ અને કર્મ/વ્યવસાયથી।
Area alone can be manipulated; yield cross-validates productivity and helps detect underreporting, crop concealment, or fraudulent classification.
Occupancy/use reveals real economic status, while exemptions/remissions are common leakage points; pairing them enables audit of privilege claims.