Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 35

प्रकीर्णकः प्रकीर्णोत्तरो निषण्णः पार्श्वानुवृत्त ऊर्मिमार्गः शरभक्रीडितः शरभप्लुतस्त्रितालो बाह्यानुवृत्तः पञ्चपाणिः सिंहायतः स्वाधूतः क्लिष्टः श्लिङ्गितो बृंहितः पुष्पाभिकीर्णश्चेति नीचैर्गतमार्गः ॥ कZ_०२.३०.३५ ॥

prakīrṇakaḥ prakīrṇottaro niṣaṇṇaḥ pārśvānuvṛtta ūrmimārgaḥ śarabhakrīḍitaḥ śarabhaplutastritālo bāhyānuvṛttaḥ pañcapāṇiḥ siṃhāyataḥ svādhūtaḥ kliṣṭaḥ śliṅgito bṛṃhitaḥ puṣpābhikīrṇaśceti nīcairgatamārgaḥ

નીચૈર્ગત માર્ગના (નામિત) નમૂનાઓ—પ્રકીર્ણક, પ્રકીર્ણોત્તર, નિષણ્ણ, પાર্শ્વાનુવૃત્ત, ઊર્મિમાર્ગ, શરભક્રીડિત, શરભપ્લુત, ત્રિતાલ, બાહ્યાનુવૃત્ત, પંચપાણિ, સિંહાયત, સ્વાધૂત, ક્લિષ્ટ, શ્લિંગિત, બૃંહિત અને પુષ્પાભિકીર્ણ—છે.

प्रकीर्णकःthe ‘prakīrṇaka’ (a named low gait/track)
प्रकीर्णकः:
TypeNoun (adjectival)
Rootप्र√कीर् (कीरणे)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम् (लक्षण-नाम)
प्रकीर्णोत्तरःthe ‘prakīrṇottara’ (a named low gait/track)
प्रकीर्णोत्तरः:
TypeNoun (adjectival)
Rootप्र√कीर् (कीरणे) + उत्तर
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम् (लक्षण-नाम)
निषण्णःthe ‘niṣaṇṇa’ (sitting/settled; a named low gait/track)
निषण्णः:
TypeParticiple (past passive) used adjectivally
Rootनि√सद् (उपवेशने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP)
पार्श्वानुवृत्तःthe ‘pārśvānuvṛtta’ (moving along the side; a named low gait/track)
पार्श्वानुवृत्तः:
TypeNoun (adjectival)
Rootपार्श्व + अनु√वृत् (वर्तने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम् (लक्षण-नाम)
ऊर्मिमार्गःthe ‘ūrmimārga’ (wave-like track; a named low gait/track)
ऊर्मिमार्गः:
TypeNoun
Rootऊर्मि + मार्ग
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
शरभक्रीडितःthe ‘śarabhakrīḍita’ (like the play of a śarabha; a named low gait/track)
शरभक्रीडितः:
TypeNoun (adjectival)
Rootशरभ + क्रीडित (√क्रीड्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘क्रीडित’
शरभप्लुतःthe ‘śarabhapluta’ (leaping like a śarabha; a named low gait/track)
शरभप्लुतः:
TypeNoun (adjectival)
Rootशरभ + प्लुत (√प्लु)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘प्लुत’
त्रितालःthe ‘tritāla’ (three-beat/three-step; a named low gait/track)
त्रितालः:
TypeNoun (adjectival)
Rootत्रि + ताल
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
बाह्यानुवृत्तःthe ‘bāhyānuvṛtta’ (moving outward/along the outside; a named low gait/track)
बाह्यानुवृत्तः:
TypeNoun (adjectival)
Rootबाह्य + अनु√वृत् (वर्तने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
पञ्चपाणिःthe ‘pañcapāṇi’ (five-hand measure; a named low gait/track)
पञ्चपाणिः:
TypeNoun (adjectival)
Rootपञ्च + पाणि
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
सिंहायतःthe ‘siṃhāyata’ (lion-like extended/long; a named low gait/track)
सिंहायतः:
TypeNoun (adjectival)
Rootसिंह + आयत
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘आयत’ = विस्तीर्ण/दीर्घ
स्वाधूतःthe ‘svādhūta’ (well-shaken; a named low gait/track)
स्वाधूतः:
TypeNoun (adjectival)
Rootसु/स्व + आ√धू (धूनने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘धूत’
क्लिष्टःthe ‘kliṣṭa’ (strained/afflicted; a named low gait/track)
क्लिष्टः:
TypeNoun (adjectival)
Root√क्लिश् (क्लेशने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
श्लिङ्गितःthe ‘śliṅgita’ (a named low gait/track)
श्लिङ्गितः:
TypeNoun (adjectival)
Root√श्लिङ्ग्/श्लिङ्गय् (गत्यादौ; denom.)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
बृंहितःthe ‘bṛṃhita’ (swollen/roaring; a named low gait/track)
बृंहितः:
TypeNoun (adjectival)
Root√बृंह् (वर्धने/गर्जने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
पुष्पाभिकीर्णःthe ‘puṣpābhikīrṇa’ (strewn with flowers; a named low gait/track)
पुष्पाभिकीर्णः:
TypeNoun (adjectival)
Rootपुष्प + अभि√कीर् (विक्षेपे)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘कीर्ण’
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
इतिthus (so called)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्ययम्
नीचैःlow/downward; in a low manner
नीचैः:
TypeAdverb
Rootनीचैः
Formअव्ययम् (क्रियाविशेषणम्)
गतमार्गःa gait/track (mode of movement)
गतमार्गः:
TypeNoun (adjectival)
Rootगतम् (√गम्) + मार्ग
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘मार्गः’ प्रधानः
S
state horse trainers
C
cavalry units
S
stable superintendent

FAQs

They function like an official syllabus: trainers can be evaluated against a checklist, and the state can enforce uniform standards across stables and regions.