बहिर्जानुभञ्जनीशूलप्रकरकूपकूटावपातकण्टकप्रतिसराहिपृष्ठतालपत्त्रशृङ्गाटकश्वदंष्ट्रार्गलोपस्कन्दनपादुकाम्बरीषोदपानकैः प्रतिच्छन्नं छन्नपथं कारयेत् ॥ कZ_०२.३.१५ ॥
bahir jānubhañjanīśūlaprakarakūpakūṭāvapātakaṇṭakapratisarāhipṛṣṭhatālapattraśṛṅgāṭakaśvadaṃṣṭrārgalopaskandanapādukāmbarīṣodapānakaiḥ praticchannaṃ channapathaṃ kārayet
બહાર તે એક ગુપ્ત ઢાંકેલો માર્ગ બનાવડાવે, જે અવરોધક ઉપકરણોથી છુપાયેલો હોય—ઘૂંટણ તોડનારા ફાંદા, શૂલ/કાંટા, બેરિકેડ, ખાડા, નકલી ધસારો, કાંટાની પથારી, પ્રતિખાઈ, ‘સાપ-પીઠ’ જેવી ઊંચી પટ્ટીઓ, તાડપત્રની ઓટ, શૃંગાટક (કૅલ્ટ્રોપ), ‘કૂતરા-દાંત’ જેવા કાંટા, અર્ગલા (બાર/કુંડી), ચઢાઈ રોકનારા ઉપકરણો, તેમજ આવા અન્ય ગુપ્ત અવરોધો અને પાણીના સ્થળો/કૂવા।
It channels enemy movement into predictable lanes while preserving protected mobility for defenders—maximizing response speed and minimizing exposure.
Layered redundancy: if one measure fails or is neutralized, others still impose cost, delay, and confusion on the attacker.