Sutra 15
Devanagari script
गृहीत्वा वेतनं कर्माकुर्वत्या अङ्गुष्ठसंदंशं दापयेत्भक्षितापहृतावस्कन्दितानां च ॥ कZ_०२.२३.१५ ॥
Transliteration
gṛhītvā vetanaṃ karmākurvatyā aṅguṣṭhasaṃdaṃśaṃ dāpayet bhakṣitāpahṛtāvaskanditānāṃ ca
Translation
જે કામદાર વેતન લઈને પણ કામ ન કરે, તેની પાસેથી ‘અંગુષ્ઠ-સંદંશ’ દંડ વસૂલ કરવો; તેમજ જે માલ ખાઈ લેવાયો, ચોરાયો અથવા ધાડમાં લૂંટાઈ ગયો હોય તેના માટે પણ દંડ/વળતર કરાવવું।
Word by Word
गृहीत्वाhaving taken/received
गृहीत्वा:
TypeVerb (Gerund)
Rootग्रह् (गृही- कृदन्त-आधार)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (पूर्वकालिक क्रिया); धातु: ग्रह्; अर्थ: ‘ग्रहणं कृत्वा’
वेतनम्wages, remuneration
वेतनम्:
TypeNoun
Rootवेतन
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (कर्म)
कर्मwork, duty
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (कर्म)
अकुर्वत्याby/for a woman who does not do (the work)
अकुर्वत्या:
TypeVerb (Participle used adjectivally)
Rootकृ
Formवर्तमानकाले कृदन्त: शतृ/शानच्-प्रत्यय (स्त्रीलिङ्ग रूप); ‘अकुर्वती’ = न कुर्वती; तृतीया एकवचन (करण/हेतु/सह)
अङ्गुष्ठ-संदंशम्thumb-screw / thumb-pincer (instrument of punishment)
अङ्गुष्ठ-संदंशम्:
TypeNoun (Compound)
Rootअङ्गुष्ठ + संदंश
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; ‘अङ्गुष्ठस्य संदंशः’
दापयेत्should cause (it) to be inflicted/paid
दापयेत्:
TypeVerb
Rootदा (दापयति)
Formणिच्-प्रयोजक (causative) प्रयोग; विधिलिङ्/लोट्-भावार्थ (आज्ञा/विधान); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
भक्षित-अपहृत-अवस्कन्दितानाम्of those (cases/items/persons) that are consumed, stolen, or carried off by assault/raid
भक्षित-अपहृत-अवस्कन्दितानाम्:
TypeNoun (Compound; participial adjectives used substantively)
Rootभक्ष् + अप-हृ + अव-स्कन्द्
Formषष्ठी बहुवचन; ‘भक्षिताः अपहृताः अवस्कन्दिताः’ इत्येषां (जनानां/वस्तूनां)
चand; also
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
Entities Mentioned
W
worker/laborerS
state enforcement officer (implicit)P
property/goods under custody (implicit)FAQs
It treats wage-taking as acceptance of an obligation; non-performance becomes a punishable breach, protecting the treasury/employer from shirking and ensuring reliability of labor supply.