Sutra 39

Devanagari script

छायायामष्टपौरुष्यामष्टादशभागश्छेदः षट्पौरुष्यां चतुर्दशभागः त्रिपौरुष्यामष्टभागः द्विपौरुष्यां षड्भागः पौरुष्यां चतुर्भागः अष्टाङ्गुलायां त्रयो दशभागाः चतुरङ्गुलायां त्रयोऽष्टभागाः अच्छायो मध्याह्न इति ॥ कZ_०२.२०.३९ ॥

Transliteration

chāyāyām aṣṭa-pauruṣyām aṣṭādaśa-bhāgaś chedaḥ ṣaṭ-pauruṣyāṃ caturdaśa-bhāgaḥ tri-pauruṣyām aṣṭa-bhāgaḥ dvi-pauruṣyāṃ ṣaḍ-bhāgaḥ pauruṣyāṃ catur-bhāgaḥ aṣṭāṅgulāyāṃ trayo daśa-bhāgāḥ caturaṅgulāyāṃ trayo ’ṣṭa-bhāgāḥ acchāyaḥ madhyāhna iti

Translation

છાયાના માપ મુજબ: આઠ પૌરુષ હોય ત્યારે કટ-ઓફ 18 ભાગ; છ પૌરુષે 14 ભાગ; ત્રણ પૌરુષે 8 ભાગ; બે પૌરુષે 6 ભાગ; એક પૌરુષે 4 ભાગ; આઠ અંગુલે 3/10 ભાગ; ચાર અંગુલે 3/8 ભાગ. છાયા ન હોય તો તે મધ્યાહ્ન છે.

Word by Word

• छायायाम्: in (the case of) the shadow / in the shadow-measurement
• Type: Noun
• Root: छाया
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (अधिकरण)

• अष्ट: eight
• Type: Numeral
• Root: अष्टन्
• Form: संख्या (अव्ययवत् प्रयोगः), ‘पौरुष्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पौरुष्याम्: when (the shadow is) eight man-lengths
• Type: Noun
• Root: पौरुषी (पौरुष)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; मापन-परिमाण (पुरुष-प्रमाण)

• अष्टादश: eighteen
• Type: Numeral
• Root: अष्टादशन्
• Form: संख्या, ‘भागः’ इत्यस्य विशेषणम्

• भागः: parts (fractions)
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• छेदः: (is) the divisor / the dividing number
• Type: Noun
• Root: छेद
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विधेय

• षट्: six
• Type: Numeral
• Root: षष्
• Form: संख्या, ‘पौरुष्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पौरुष्याम्: when (the shadow is) six man-lengths
• Type: Noun
• Root: पौरुषी (पौरुष)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन

• चतुर्दश: fourteen
• Type: Numeral
• Root: चतुर्दशन्
• Form: संख्या, ‘भागः’ इत्यस्य विशेषणम्

• भागः: parts
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• त्रि: three
• Type: Numeral
• Root: त्रि
• Form: संख्या, ‘पौरुष्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पौरुष्याम्: when (the shadow is) three man-lengths
• Type: Noun
• Root: पौरुषी (पौरुष)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन

• अष्ट: eight
• Type: Numeral
• Root: अष्टन्
• Form: संख्या, ‘भागः’ इत्यस्य विशेषणम्

• भागः: parts
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• द्वि: two
• Type: Numeral
• Root: द्वि
• Form: संख्या, ‘पौरुष्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पौरुष्याम्: when (the shadow is) two man-lengths
• Type: Noun
• Root: पौरुषी (पौरुष)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन

• षट्: six
• Type: Numeral
• Root: षष्
• Form: संख्या, ‘भागः’ इत्यस्य विशेषणम्

• भागः: parts
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• पौरुष्याम्: when (the shadow is) one man-length
• Type: Noun
• Root: पौरुषी (पौरुष)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन

• चतुर्भागः: four parts
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘चतुर् + भागः’ = चतुर्भागः

• अष्ट: eight
• Type: Numeral
• Root: अष्टन्
• Form: संख्या, ‘अङ्गुलायाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अङ्गुलायाम्: when (the shadow is) eight finger-breadths
• Type: Noun
• Root: अङ्गुलि/अङ्गुल
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; मापन-एककः

• त्रयः: three
• Type: Numeral
• Root: त्रि
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; ‘भागाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• दश: ten
• Type: Numeral
• Root: दशन्
• Form: संख्या, ‘भागाः’ इत्यस्य विशेषणम्; ‘दशभागाः’ इत्यत्र समासाङ्गत्वेन

• भागाः: parts
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन

• चतुर्: four
• Type: Numeral
• Root: चतुर्
• Form: संख्या, ‘अङ्गुलायाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अङ्गुलायाम्: when (the shadow is) four finger-breadths
• Type: Noun
• Root: अङ्गुलि/अङ्गुल
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन

• त्रयः: three
• Type: Numeral
• Root: त्रि
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; ‘भागाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• अष्ट: eight
• Type: Numeral
• Root: अष्टन्
• Form: संख्या, ‘भागाः’ इत्यस्य विशेषणम्; ‘अष्टभागाः’ इत्यत्र समासाङ्गत्वेन

• भागाः: parts
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन

• अच्छायः: shadowless (no shadow)
• Type: Adjective
• Root: अ-छाया
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘अ-’ (नञ्) + ‘छायः/छाय’ (छायायुक्तः) → ‘अच्छायः’ = छायारहितः

• मध्याह्नः: (it is) midday/noon
• Type: Noun
• Root: मध्याह्न
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विधेय

• इति: thus
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: अव्यय; उद्धरण/समाप्त्यर्थक

Entities Mentioned

• shadow (chāyā)
• pauruṣa
• aṅgula
• madhyāhna (midday)

More Details

FAQs

Why include a shadow-based method when a water-clock exists?

Redundancy and verification: shadow measurement works in the field without instruments and can cross-check clock time to deter tampering.

What is the administrative intent of defining ‘midday’ as shadowless?

It provides an observable, dispute-resistant reference point for deadlines, court sessions, market regulation, and duty changes.