Sutra 33

Devanagari script

षडश्रश्चतुरश्रो वृत्तो वा तीव्ररागः संस्थानवानछः स्निग्धो गुरुरर्चिष्मानन्तर्गतप्रभः प्रभानुलेपी चेति मणिगुणाः ॥ कZ_०२.११.३३ ॥

Transliteration

ṣaḍaśraścaturaśro vṛtto vā tīvrarāgaḥ saṃsthānavānachaḥ snigdho gururarciṣmānantargataprabhaḥ prabhānulepī ceti maṇiguṇāḥ

Translation

મણિના ગુણો: ષડકોણીય, ચતુર્કોણીય અથવા ગોળ; તીવ્ર રંગવાળો; સુઘડ આકારવાળો; સ્વચ્છ; ચીકણો-તેજસ્વી; ભારે; દીપ્તિમાન; આંતરિક પ્રભા ધરાવતો; અને પોતાની પ્રભા બહાર સુધી ફેલાવતો.

Word by Word

• षडश्रः: six-edged (hexagonal)
• Type: Adjective
• Root: अश्र
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; षट्-अश्र (षड् + अश्र) = ‘having six edges/corners’

• चतुरश्रः: four-edged (quadrangular)
• Type: Adjective
• Root: अश्र
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; चतुर्-अश्र = ‘having four edges/corners’

• वृत्तः: round
• Type: Adjective
• Root: वृत्त
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम्

• तीव्ररागः: having intense color/luster
• Type: Adjective
• Root: राग
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; तीव्रः रागः यस्य सः

• संस्थानवान्: well-formed; having proper shape
• Type: Adjective
• Root: संस्थान
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; संस्थान + मतुप् = ‘possessing proper form/shape’

• अच्छः: clear; transparent
• Type: Adjective
• Root: अच्छ
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• स्निग्धः: smooth; glossy
• Type: Adjective
• Root: स्निग्ध
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• गुरुः: heavy
• Type: Adjective
• Root: गुरु
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• अर्चिष्मान्: radiant; having rays
• Type: Adjective
• Root: अर्चिस्
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; अर्चिस् + मतुप् = ‘possessing rays/flame’

• अन्तर्गतप्रभः: having light within; internally luminous
• Type: Adjective
• Root: प्रभ
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; अन्तर्गतः प्रभः यस्य सः (inner light contained within)

• प्रभानुलेपी: spreading/diffusing radiance
• Type: Adjective
• Root: अनुलेपिन्
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; प्रभा + अनुलेपी (one that ‘smears/spreads’ light)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• इति: thus
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्ययम्

• मणिगुणाः: the qualities of a gem
• Type: Noun
• Root: गुण
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम्; मणेः गुणाः

Entities Mentioned

• maṇi (gem)

More Details

FAQs

How do ‘guṇāḥ’ function as an administrative tool?

They operate like a checklist for inspectors—standardizing acceptance/rejection, pricing bands, and accountability in treasury acquisitions.

Why include ‘heaviness’ (guru) among qualities?

Weight/density helps distinguish genuine stones from lighter substitutes, supporting fraud detection and consistent valuation.