Sutra 72

Devanagari script

शत्रोः शङ्कितामात्येषु सान्त्वं प्रयुक्तं शेषप्रयोगं निवर्तयति दूष्यामात्येषु दानं संघातेषु भेदः शक्तिमत्सु दण्ड इति ॥ कZ_०९.७.७२ ॥

Transliteration

śatroḥ śaṅkitāmātyeṣu sāntvaṃ prayuktaṃ śeṣaprayogaṃ nivartayati dūṣyāmātyeṣu dānaṃ saṃghāteṣu bhedaḥ śaktimatsu daṇḍa iti

Translation

શત્રુ સામે: શંકિત (ડગમગતા) મંત્રીઓ પર સાંત્વનનો પ્રયોગ કરવાથી બાકીના ઉપાયો અજમાવવાની જરૂર અટકે છે; દૂષ્ય (ભ્રષ્ટ/વશમાં આવવા યોગ્ય) મંત્રીઓ પર દાન; સંગઠિત જૂથો પર ભેદ; અને શક્તિશાળીઓ પર દંડ (બળપ્રયોગ/શિક્ષા) — એમ.

Word by Word

• शत्रोः: of the enemy
• Type: Noun
• Root: शत्रु
• Form: षष्ठी-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्

• शङ्कित: suspected
• Type: Participle
• Root: शङ्क् (शङ्कते)
• Form: कृदन्त (क्त), विशेषणम्; पुंलिङ्गे लोकेटिव-बहुवचन-सम्बन्धः (आमात्येषु इत्यनेन)

• अमात्येषु: among ministers/officials
• Type: Noun
• Root: अमात्य
• Form: सप्तमी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्

• सान्त्वम्: conciliation
• Type: Noun
• Root: सान्त्व
• Form: प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्

• प्रयुक्तम्: when applied
• Type: Participle
• Root: प्र-युज् (युनक्ति/युज्यते)
• Form: कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; सान्त्वम् इत्यस्य विशेषणम्

• शेष: the remaining
• Type: Noun/Adjective
• Root: शेष
• Form: विशेषणम्; द्वितीया-एकवचन-समासपूर्वपदम् (प्रयोगम् इत्यनेन)

• प्रयोगम्: application/use
• Type: Noun
• Root: प्रयोग
• Form: द्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्

• निवर्तयति: stops/causes to desist
• Type: Verb
• Root: नि-वृत् (निवर्तते/निवर्तयति)
• Form: लट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; सकर्मकः (प्रयोगम्)

• दूष्य: corruptible
• Type: Participle/Adjective
• Root: दूष् (दूषयति)
• Form: कृदन्त (यत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त विशेषण-प्रयोगः), पुंलिङ्गे लोकेटिव-बहुवचन-सम्बन्धः (अमात्येषु इत्यनेन)

• अमात्येषु: among ministers/officials
• Type: Noun
• Root: अमात्य
• Form: सप्तमी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्

• दानम्: gift/bribe
• Type: Noun
• Root: दान
• Form: प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्

• संघातेषु: among groups/collectives
• Type: Noun
• Root: संघात
• Form: सप्तमी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्

• भेदः: division/dissension
• Type: Noun
• Root: भेद
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्

• शक्तिमत्सु: among the powerful
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: शक्तिमत्
• Form: सप्तमी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्

• दण्डः: punishment/force
• Type: Noun
• Root: दण्ड
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्

• इति: thus
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: निपातः; उद्धरण/समाप्त्यर्थकः

Entities Mentioned

• śatru (enemy)
• amātya (minister/official)
• saṃghāta (faction/combination)
• sāntva
• dāna
• bheda
• daṇḍa

More Details

FAQs

What is the core operational rule in this sutra?

Match the instrument to the target type: reassure the doubtful, buy the corruptible, split cohesive blocs, and coerce those whose power makes softer measures ineffective.