Shloka 59

अर्जुनस्य अन्त्येष्टि, द्वारकाप्लावनम्, कलिप्रवेशः, कालोपदेशः

Devanagari script

भाराक्रान्ता धरा याता देवानां समितिं पुरा तदर्थम् अवतीर्णो ऽसौ कालरूपी जनार्दनः

Transliteration

bhārākrāntā dharā yātā devānāṃ samitiṃ purā tadartham avatīrṇo 'sau kālarūpī janārdanaḥ

Translation

Il y a longtemps, lorsque la Terre, accablée par le fardeau, se rendit à l’assemblée des dieux, c’est pour cette raison même que Janārdana descendit, le Seigneur qui prend la forme du Temps.

Word by Word

• भाराक्रान्ता: oppressed by the burden
• भाराक्रान्ता: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भार + आक्रान्त (प्रातिपदिक); आक्रान्त = आ + क्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (भारेण आक्रान्ता); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of 'dharā')

• धरा: the earth
• धरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• याता: went/approached
• याता: Kriya-samānādhikaraṇa (Predicative/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेष-भाव (predicate with implied 'abhavat/gatā')

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• समितिम्: assembly, council
• समितिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: समिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: formerly)

• तदर्थम्: for that purpose
• तदर्थम्: Hetu/Purpose (Prayojana/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (तस्य अर्थम् = for that purpose); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अवतीर्णः: descended
• अवतीर्णः: Kriya-samānādhikaraṇa (Predicative/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अव + तॄ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• असौ: that (one), he
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम (demonstrative)

• कालरूपी: having the form of Time
• कालरूपी: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काल + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कालरूपः यस्य/कालरूपः इव); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of 'janārdanaḥ/asau')

• जनार्दनः: Janārdana (Vishnu)
• जनार्दनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जनार्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Dharā (Earth)
• Devas (gods)
• Janārdana (Vishnu)
• Kāla (Time)

FAQs

What is the significance of the Earth going to the assembly of the gods in the Vishnu Purana?

It signals a cosmic crisis: when adharma becomes unbearably heavy, Dhara appeals to the devas, triggering divine intervention to re-balance the world.

How does Sage Parāśara explain the Lord’s descent here?

Parāśara frames the avatāra as purposive—undertaken specifically to remove the Earth’s burden—showing incarnation as a deliberate act of cosmic governance.

What is the theological importance of calling Vishnu “kālarūpī” (having the form of Time)?

It presents Vishnu as the Supreme Reality who governs change itself—Time becomes His mode of action for dissolving oppressive power and restoring dharma.