Shloka 5

स्वर्गगमनम्, अदितिस्तुतिः-मायातत्त्वम्, तथा पारिजात-प्रसङ्गे इन्द्रयुद्धम्

Devanagari script

ततः प्रीता जगन्माता धातारं जगतां हरिम् तुष्टावादितिर् अव्यग्रा कृत्वा तत्प्रवणं मनः

Transliteration

tataḥ prītā jaganmātā dhātāraṃ jagatāṃ harim tuṣṭāvāditir avyagrā kṛtvā tatpravaṇaṃ manaḥ

Translation

Alors Aditi, Mère des mondes, réjouie et sans trouble, tourna tout son esprit vers Lui et loua Hari, soutien et ordonnateur de l’univers.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्/adverb)

• प्रीता: pleased
• प्रीता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √प्री (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जगन्माता: the mother of the world
• जगन्माता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत्-मातृ (प्रातिपदिक; जगत् + माता)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; ‘जगतः माता’ (षष्ठी-तत्पुरुष)

• धातारम्: the sustainer/creator (Vishnu)
• धातारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• जगताम्: of the worlds
• जगताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• हरिम्: Hari (Vishnu)
• हरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• तुष्टाव: praised
• तुष्टाव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• अदितिः: Aditi
• अदितिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• अव्यग्रा: undistracted, composed
• अव्यग्रा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-व्यग्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषभावः: ‘व्यग्रा’ (distracted) इत्यस्य निषेधः

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: √कृ (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): ‘having made/done’

• तत्प्रवणम्: inclined toward him/that
• तत्प्रवणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तत्-प्रवण (प्रातिपदिक; तत् + प्रवण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘तस्मिन् प्रवणम्’ = ‘inclined toward him/that’

• मनः: mind
• मनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya); within the scene, Aditi is the one offering praise

Characters & Entities

• Aditi
• Hari (Vishnu)

FAQs

What is the significance of Aditi praising Hari in the Vishnu Purana?

This verse frames Aditi’s prayer as focused bhakti: she turns her mind entirely toward Hari, acknowledging Vishnu as the sustaining power behind cosmic order.

How does Sage Parāśara present devotion (bhakti) in this passage?

By emphasizing avyagrā (undistracted) and tatpravaṇa manaḥ (a mind inclined solely to Him), Parāśara highlights concentrated devotion as the proper approach to the Supreme Lord.

What is the theological importance of calling Vishnu “dhātā” here?

“Dhātā” signals Vishnu’s role as the foundational sustainer and ordainer of the universe—supporting the Vaishnava view of Vishnu as the supreme reality who upholds all worlds and beings.