Shloka 28

रुद्रसर्गः (नीललोहितः), अष्टनाम-स्थान-परिवारः, श्री-नारायणयोः अभेदव्याप्तिः

Devanagari script

अवष्टम्भो गदापाणिः शक्तिर् लक्ष्मीर् द्विजोत्तम काष्ठा लक्ष्मीर् निमेषो ऽसौ मुहूर्तो ऽसौ कला तु सा

Transliteration

avaṣṭambho gadāpāṇiḥ śaktir lakṣmīr dvijottama kāṣṭhā lakṣmīr nimeṣo 'sau muhūrto 'sau kalā tu sā

Translation

Ô le meilleur des deux-fois-nés, Il est le Soutien et le Porteur de la massue; Sa puissance est Śakti, et Sa fortune est Lakṣmī. Il est lui-même l’unité appelée kāṣṭhā; Il est le nimeṣa, le battement de paupière du temps; Il est le muhūrta, et elle est, en vérité, la kalā : ainsi le Seigneur et Son énergie divine imprègnent jusqu’aux mesures du temps.

Word by Word

• अवष्टम्भः: support, prop
• अवष्टम्भः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवष्टम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गदापाणिः: one whose hand holds a mace
• गदापाणिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गदा + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (गदा पाणौ यस्य सः)

• शक्तिः: power
• शक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लक्ष्मीः: Lakṣmī
• लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• द्विजोत्तम: O best of the twice-born
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे (द्विजेषु उत्तमः)

• काष्ठा: a unit of time (kāṣṭhā)
• काष्ठा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लक्ष्मीः: Lakṣmī
• लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• निमेषः: a blink (unit of time)
• निमेषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निमेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• असौ: that (he/this one)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मुहूर्तः: muhūrta (time period)
• मुहूर्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• असौ: that (he/this one)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• कला: kalā (a part/unit)
• कला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: but/and
• तु: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (conjunction/contrast)

• सा: she/that
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Sage Parāśara (addressing Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu
• Lakshmi
• Shakti

FAQs

What is the significance of time-measures like nimeṣa and muhūrta in the Vishnu Purana?

They illustrate that Vishnu is not only beyond time but also present as its very structure—every unit of temporal measurement is portrayed as a form of His immanence.

How does Sage Parāśara explain the relationship between Vishnu, Śakti, and Lakṣmī here?

Parāśara presents Śakti and Lakṣmī as Vishnu’s inseparable power and fortune, indicating that divine sovereignty operates through energy (śakti) and auspicious abundance (lakṣmī) throughout creation.

What is the theological importance of calling Vishnu 'Gadāpāṇi' in this context?

It links the abstract doctrine of Vishnu as Kāla with the personal Lord of Vaishnava devotion—He is simultaneously the measurable flow of time and the supreme, weapon-bearing protector who upholds cosmic order.